Ҳар сол, вақте баҳор ба остонаи зиндагӣ меояд ва дар ҳаво бӯи бедоршавии табиат густурда мешавад, қалби инсон низ ба як бедорӣ мерасад. Дар ин рӯзҳо, ки осмон софтар ва руҳу андеша нармтар мешавад, ҷашни Рӯзи Модар дар санаи 8 март дар ҷумҳурии соҳибистиқлоли мо бо шаъну шаҳомати хосса таҷлил мегардад.

Ин рӯз дар ҷомеаи мо танҳо иди тақвимӣ нест, балки лаҳзаи арҷгузорӣ ба муқаддастарин рисолати зиндагӣ аст, рисолате ки аз домони модар оғоз меёбад ва то охири умр мисли оҳанги ором дар паси ҳама корҳои инсон садо медиҳад.

Истиқлол ба мо имкон дод, ки арзишҳои миллиро бо руҳи нав эҳё намоем, суннатҳои некро дар сатҳи умумимиллӣ арҷ бигузорем ва ба модар ҳамчун пояи хонадон, чун сарчашмаи ахлоқ ва маърифат, чун рамзи муҳаббати беғараз бо эҳтироми самимӣ ва шоиста рӯ оварем. Гулҳое, ки дар ин рӯз тақдим мешаванд, табассумҳое ки дар чеҳраҳо мешукуфанд, суханҳои нек ва дуоҳои фарзандон - ҳама ба маънии ягона бармегарданд, ба маънии сипос.

Аммо Рӯзи Модар танҳо рӯзи табрик гуфтан нест. Ин рӯз, агар ба маънии амиқаш гӯш диҳем, рӯзи бознигарӣ аст. Рӯзи он ки инсон аз шитоби рӯзгор як лаҳза берун меояд, ба гузашта менигарад, ба оғози роҳ менигарад ва мефаҳмад, ки аввалин ҷаҳони ӯ кӣ буд.

Модар аввалин ҷаҳони инсон аст. Пеш аз он ки чашм ба рӯшноии берун боз шавад, дил ба гармии модар одат мекунад. Пеш аз он ки забон сухан ёд гирад, гӯш лаҳни меҳрро мешиносад. Пеш аз он ки ақл далел талаб кунад, руҳ амният меҷӯяд. Ва ин амниятро бештар аз ҳама оғӯши модар медиҳад. Дар оғӯши модар на танҳо ҷисм ором мешавад, андеша ҳам ором мешавад. Ва оромии андеша нахустин зинаи рушд аст, зеро зеҳн дар фазои тарс қад намекашад, зеҳн дар фазои амният ҷуръати парвоз пайдо мекунад.

Модар барои фарзанд танҳо сарчашмаи муҳаббат нест, ӯ мактаби муҳаббат аст. Муҳаббатро дар зиндагӣ ҳама мехоҳанд, аммо на ҳама медонанд, ки муҳаббат танҳо эҳсос нест, муҳаббат одоб аст, масъулият аст, сабр аст ва тавони дидани дигарон аст. Модар ин одобро бо суханҳои зиёд намеомӯзонад, ӯ онро бо ҳузури худ меомӯзонад. Кӯдак муҳаббатро аз он мефаҳмад, ки модар чӣ гуна ба ӯ менигарад, чӣ гуна дар лаҳзаи беморӣ ё хастагӣ ӯро ором мекунад, чӣ гуна тарсро ба умед табдил медиҳад, чӣ гуна хатоеро мефаҳмонад ва онро ба шарм табдил намедиҳад. Тарбияи модар бисёр вақт лаҳни ором аст, як нигоҳ аст, як сукут аст, ки ба мавқеъ рост меояд ва ҳамин ҷузъиёти нозук дар зеҳни кӯдак асоси муносибати ӯро бо ҷаҳон мегузорад.

Дар фарҳанги тоҷикӣ - форсӣ мақоми модар ҳамеша баланд будааст ва баланд хоҳад монд. Ин мақом танҳо аз эҳсоси хонаводагӣ барнамеояд, аз маърифати инсонӣ бармеояд. Чунки модар, пеш аз ҳама, инсонро ба инсоният ошно мекунад. Саъдӣ бо як ҷумлаи кӯтоҳ ба мо дарси бузурге медиҳад, ҷумлае, ки ба маънии тарбия бисёр наздик аст: «Бани Одам аъзои якдигаранд». Вақте кӯдак дар хона ин маъниро дар рафтори модар мебинад, вақте мебинад, ки модар ба дарди дигарон бетараф нест, ба меҳмон эҳтиром дорад, ба ҳамсоя дасти ёрӣ дароз мекунад, ӯ дарк мекунад, ки зиндагӣ танҳо барои худ нест. Ин дарк баъдтар ба виҷдон табдил меёбад. Виҷдон ҳамон чароғест, ки инсонро дар роҳҳои торики интихоби зиндагӣ роҳнамоӣ мекунад.

Модар на танҳо муҳаббат медиҳад, ӯ меъёр медиҳад. Ӯ ба фарзанд меомӯзонад, ки ҳар чиз ҳад дорад, ҳар сухан ҷой дорад, ҳар амал пайомад дорад. Аммо фарқ дар он аст, ки модар меъёрро бисёр вақт бо маъно мепайвандад. Агар талабот танҳо бо тарс омезиш ёбад, кӯдак итоат мекунад, вале намефаҳмад. Агар талабот бо маъно омезиш ёбад, кӯдак мефаҳмад ва баъд ба худ талаб мегузорад. Ҳамин ҷост, ки тарбия аз берун ба дарун мегузарад. Тарбияи воқеӣ он вақт оғоз мешавад, ки кӯдак дар ботини худ низ меъёр месозад. Ва модар дар сохтани ҳамин меъёр нақши аввалин дорад.

Баъзеҳо гумон мекунанд, ки тарбия бештар кори сухан аст, кори насиҳат аст, кори фармон аст. Аммо тарбия бештар кори фазо аст. Фазое ки дар он инсон худро дида ва шунида эҳсос мекунад. Фазое ки дар он хато охир нест, хато таҷриба аст. Фазое ки дар он талош қадр мешавад, на танҳо натиҷа. Модар одатан ҳамин фазоро месозад. Ӯ аз кӯдак меҳнат талаб мекунад, аммо меҳрубонӣ ҳамроҳаш аст. Ӯ интизом мехоҳад, аммо таҳқир намекунад. Ӯ камбудиро мебинад, аммо умедро намешиканад. Ин тавозуни нозук санъат аст, ва ҳар модар, ҳатто агар худро шахси одӣ ҳисобад, дар асл соҳиби ин санъат аст.

Нависанда ва романнигори бузурги фаронсавӣ Оноре де Балзак гуфтааст: «Ҳеҷ гоҳ дар зиндагӣ наметавонед муҳаббатеро беҳтар, хубтар ва воқеитар аз муҳаббати модари хуб ёбед».

Мавлоно Ҷалолуддини Балхӣ як сухани кӯтоҳ дорад, вале гӯё қонуни дилро баён мекунад: «Аз муҳаббат талхҳо ширин шавад». Вақте модар бо муҳаббат тарбия мекунад, мушкил ҳам омӯзиш мешавад. Талхии машаққат ба ширинии таҷриба табдил меёбад. Кӯдак мефаҳмад, ки меҳнат душман нест, меҳнат роҳ аст. Ӯ мефаҳмад, ки интизорӣ бе маъно нест, интизорӣ сабр аст. Ӯ мефаҳмад, ки нокомӣ охир нест, нокомӣ оғози фаҳмиш аст. Ҳамин фаҳмишҳо дар оянда шахсиятро қавӣ мекунанд.

Нақши модар дар тарбияи фарзанд дар чанд самти асосӣ равшан мешавад, аммо дар зиндагӣ ин самтҳо ҷудо нестанд, ҳамаашон дар як рӯд ҷорӣ мешаванд. Дар сатҳи ахлоқӣ, модар ба фарзанд ростгӯӣ, ҳурмат, покизагӣ, меҳнатдӯстӣ ва масъулиятро меомӯзонад. Ин омӯзиш бештар бо намуна аст. Фарзанд пеш аз он ки суханро қабул кунад, рафторро мебинад. Агар дар хона сухан бо эҳтиром гуфта шавад, эҳтиром табиӣ мешавад. Агар дар хона хашм қонун бошад, хашм одат мешавад. Аз ҳамин сабаб, модар, пеш аз ҳама, бо ахлоқи худ тарбия мекунад. Дар сатҳи эҳсосӣ ва равонӣ модар ба фарзанд эҳсоси амният медиҳад. Амният ба маънои он нест, ки кӯдак ҳеҷ гоҳ мушкил набинад, амният ба маънои он аст, ки кӯдак бидонад пушти ӯ муҳаббат ҳаст. Вақте кӯдак медонад, ки ҳатто агар хато кунад ҳам, ӯро мешунаванд, ӯ ҷуръати таҷриба кардан пайдо мекунад. Ҷуръати таҷриба кардан баъдтар ба ҷуръати омӯзиш табдил меёбад.

Дар сатҳи зеҳнӣ ва фарҳангӣ модар аввалин муаллим аст. Аввалин калимаҳо, аввалин қиссаҳо, аввалин дуоҳо, аввалин сурудҳои гаҳвора, аввалин саволҳо ва аввалин ҷавобҳо- ҳама дар фазои модарӣ ба вуҷуд меоянд. Забони модар танҳо воситаи гуфтор нест, он роҳи фикр кардан аст. Кӯдак тавассути забон ҷаҳонро ба маъно табдил медиҳад. Вақте модар бо кӯдак суҳбат мекунад, савол медиҳад, аз саволи кӯдак хурсанд мешавад, ӯ дар асл зеҳнро бедор мекунад. Ҳатто одитарин гуфтугӯ дар ошхона ё дар роҳ метавонад як дарси зиндаи маърифат бошад, агар дар он меҳр, диққат ва эҳтиром ба фикри кӯдак ҳузур дошта бошад. Дар сатҳи иҷтимоӣ, модар ба фарзанд муносибатро меомӯзонад. Муносибат бо ҳамсоя, бо хешу табор, бо меҳмон, бо калонсол, бо хурдсол. Фарзанд аз модар мефаҳмад, ки саховат чист? ҳамдардӣ чист? бахшиш чист? Ӯ мефаҳмад, ки дар ҷомеа инсонро на танҳо бо донишу қувват, балки бо инсонгарӣ мешиносанд. Ҳамин дарсҳо баъдтар ба фарҳанги шаҳрванди солим табдил меёбанд.

Дар андешаи англисӣ як ҷумлаи кӯтоҳ ҳаст, ки борҳо такрор шудааст: The hand that rocks the cradle rules the world (Дасте, ки гаҳвораро меҷунбонад, ҷаҳонро идора мекунад). Маънои он ҳукмронӣ бо зӯр нест, маънои он таъсир аст. Дасте ки гаҳвораро меҷунбонад, дили инсонро низ шакл медиҳад. Дилҳое, ки шакл гирифтанд, ҷаҳонро дигар мекунанд. Агар ин суханро ба воқеияти мо пайванд диҳем, мебинем, ки ҳар модар, бо он ки дар хонаи худ машғул аст, дар асл ба ояндаи ҷомеа дахл дорад. Зеро оянда дар кӯдак аст ва кӯдак дар домони модар парвариш меёбад.

Дар баробари модар падар ва дигар аъзои оила низ нақши бузург доранд. Тарбияи фарзанд кори танҳо як нафар нест. Вале модар дар бисёр хонадонҳо меҳвари асосии ин раванд боқӣ мемонад. Аз ҳамин сабаб дастгирии модар шарти дастгирии кӯдак аст. Вақте падар бо эҳтиром ва ҳамкорӣ дар канори модар меистад, кӯдак ду сутуни муҳаббатро якҷо мебинад. Ӯ мефаҳмад, ки оила мактаби муносибат аст. Ӯ аз муносибати падару модар меомӯзад, ки эҳтиром чист, ҳамкорӣ чист, масъулият чист. Ҳар сухане, ки падар дар бораи модар назди фарзанд мегӯяд, як дарси тарбия мешавад. Ҳар рафторе ки падар бо модар мекунад, ба фарзанд мефаҳмонад, ки занро чӣ гуна бояд эҳтиром кард. Аз ҳамин сабаб қадршиносии модар фарҳанги хонаводагӣ аст, на танҳо кори як рӯз.

Рӯзи Модар, ки дар ҷумҳурии мо бо шаъну шаҳомати хосса таҷлил мегардад, бояд ба ёдоварии ҳамешагӣ табдил шавад. Гул додан зебост, табрик гуфтан зебост, аммо зеботар аз инҳо он аст, ки эҳтиром ба модар ба одати ҳаррӯза табдил ёбад. Эҳтиром маънои танҳо сухани нарм нест. Эҳтиром маънои тақсими масъулият аст. Маънои шунидани андешаи ӯст. Маънои он аст, ки меҳнати ӯро кори одӣ ҳисоб накунем. Маънои он аст, ки ӯро дар хастагӣ танҳо нагузорем. Баъзан як лаҳзаи шунидан, як суҳбати самимӣ, як ёрии хурд дар кори рӯзгор метавонад бештар аз ҳазор калима таъсир дошта бошад. Зеро модар аз калимаҳо зиёдтар амалро эҳсос мекунад.

Имрӯз давраи дигар аст. Технологияҳо ба зиндагӣ ворид шудаанд. Фарзандон маълумотро зуд меёбанд, аммо маъно на ҳамеша зуд пайдо мешавад. Модар дар чунин шароит вазифаи нав ҳам дорад, ҳифзи маъно. Вақте ҷаҳон пур аз садо мешавад, модар метавонад ба фарзанд гӯш кардани садои ботинро омӯзонад. Вақте ҷаҳон пур аз муқоиса мешавад, модар метавонад ба фарзанд қадр кардани худ ва қадр кардани меҳнатро омӯзонад. Вақте ҷаҳон кӯдакро ба шитоб тела медиҳад, модар метавонад ба ӯ омӯзонад, ки оромӣ ҳам қувват аст. Ин тарбия ба тавозун такя мекунад. Тавозун байни озодӣ ва масъулият, байни назорат ва бовар, байни талабот ва меҳрубонӣ.

Дар ҳамин ҷо як ҳикмати дигар аз андешаи англисӣ ба ёд меояд: It takes a village to raise a child (Барои ба воя расондани як кӯдак тамоми деҳа лозим аст). Тарбияи фарзанд кори як нафар нест, кори як хона ҳам нест, кори ҷомеа аст. Агар ҷомеа ба модар эҳтиром гузорад, агар имкони омӯзиш ва корро ба ӯ бо шартҳои инсондӯстона фароҳам кунад, агар барои саломатӣ ва оромии равонии ӯ муҳит бисозад, фарзанд ҳам дар муҳити солимтар калон мешавад. Модарро танҳо ситоиш кардан кофӣ нест. Модарро бояд дастгирӣ кард. Дастгирӣ дар сухан ҳам ҳаст, дар амал ҳам ҳаст. Дар сиёсати иҷтимоӣ ҳам ҳаст, дар фарҳанги оилавӣ ҳам ҳаст.

Пайванди мактаб ва оила низ дар ин масъала муҳим аст. Мактаб вақте муваффақ мешавад, ки бо хона ҳамнафас бошад. Омӯзгор бояд модарро шарики тарбия эҳсос кунад, на тамошобин. Модар бояд худро назди мактаб танҳо ё гунаҳкор эҳсос накунад. Вақте муносибат бар асоси эҳтиром ва ҳамкорӣ ташкил мешавад, кӯдак ором мешавад. Оромӣ шарти омӯзиш аст. Омӯзиш шарти рушд аст. Ва рушд роҳи ободии мамлакат аст. Аз ҳамин рӯ, ҳар сухан дар бораи модар, дар асл сухан дар бораи сармояи инсонӣ ва ояндаи миллат аст.

Дар зиндагӣ на ҳама модарон шароити баробар доранд. Баъзе модарон танҳоӣ мекашанд. Баъзеҳо бо мушкилиҳои иқтисодӣ мубориза мебаранд. Баъзеҳо дар ғами дурии фарзандон зиндагӣ мекунанд. Баъзеҳо зери бори кори рӯзгор хаста мешаванд, вале хастагии худро бо табассум пинҳон мекунанд, то фарзанд ғамгин нашавад. Аз ҳамин сабаб, Рӯзи Модар бояд рӯзи ҳамдардӣ ҳам бошад. Рӯзи он ки мо на танҳо табрик мегӯем, балки як амали дастгирӣ мекунем. Як кумак. Як суҳбат. Як лаҳзаи таваҷҷуҳ. Баъзан як занги телефон ҳам метавонад дили модарро равшан кунад. Баъзан як ҷумлаи сода, модар, ман туро мефаҳмам, метавонад он қадар қувват диҳад, ки ҳеҷ дору дода наметавонад.

Ҳамчунин бояд ба як ҳақиқати нозук рӯ оварем. Модар инсон аст. Ӯ ҳам хаста мешавад. Ӯ ҳам иштибоҳ мекунад. Ӯ ҳам ба дастгирӣ эҳтиёҷ дорад. Агар мо аз модар ҳамеша комилӣ талаб кунем, ба ӯ ноадолатӣ мекунем. Муҳим он аст, ки модар дар роҳи тарбия танҳо намонад. Муҳим он аст, ки муҳити хона ва ҷомеа ба ӯ нафас диҳад. Муҳим он аст, ки ӯ эҳсос кунад қадр дорад, заҳматаш дида мешавад, муҳаббаташ ҷавоб дорад. Чун модаре, ки қадр мешавад, меҳраш бештар мешавад, сабраш устувортар мешавад ва чароғи хона равшантар мемонад.

Дар фарҳанги мо дуо ҷойи баланд дорад. Дуои модарро мардум ҳамчун нур мешиносанд. Аммо дуо ҳамеша бо амал ҳамроҳ мешавад. Модар бо дуо фарзандро ором мекунад, бо амал фарзандро қавӣ мекунад. Модар бо дуо умед медиҳад, бо амал роҳ нишон медиҳад. Модар бо дуо дилро гарм мекунад, бо амал ҷаҳонбиниро месозад. Ва ҳамин ҷо тарбия ба фалсафа мерасад. Фалсафа на танҳо андешаҳои китобист, фалсафа тарзи зиндагист. Модар дар ҳар рӯзе ки фарзандро ба ростӣ даъват мекунад, дар ҳар рӯзе ки ӯро ба меҳнат одат медиҳад, дар ҳар рӯзе ки ба ӯ мефаҳмонад инсон бояд бо одамон инсонӣ бошад, дар асл фалсафаи зиндагиро меомӯзонад.

Пас, Рӯзи модарро метавон ҳамчун рӯзи ваъда низ тасаввур кард. Ваъдаи он ки мо муҳаббатро дар хона бештар мекунем. Ваъдаи он ки масъулиятро тақсим мекунем. Ваъдаи он ки ба фарзандон одоби қадршиносиро меомӯзем. Ваъдаи он ки модарро танҳо дар як рӯз ба ёд намеорем, балки дар ҳар рӯз бо як амали нек қадр мекунем. Зеро муҳаббат, агар танҳо дар сухан бимонад, зуд фаромӯш мешавад. Аммо муҳаббат, агар ба амал табдил ёбад, ба фарҳанг табдил меёбад. Фарҳанг миллатро месозад.

Дар ҳамин маврид метавон як андешаи нозук ва пурмаъниро низ илова кард. Намунаи волотарини меҳри фарзанд ба модар ва эҳтироми самимӣ ба мақоми зан дар ҷомеаи мо Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон мебошанд. Дар суханрониҳо ва паёмҳои табрикии Рӯзи Модар Пешвои миллат пайваста аз муқаддас будани номи модар ёд мекунанд ва ин номро чун сароғози ҳаёт ва пояи ахлоқу инсонгарӣ ба сатҳи арзиши миллӣ мебардоранд. Ва лаҳзаҳое ҳам ҳастанд ки ин эҳтиром на танҳо дар калимаҳо, балки дар нигоҳҳо эҳсос мешавад. Мо медидем ва шоҳидем, ки ҳар гоҳ номи модар ва ё акси модар пеши назарашон меояд, дар чашмҳояшон ашк ҷорӣ мешавад, ашке, ки мисли забони хомӯш мегӯяд: муҳаббати фарзанд ба модар то охири умр кам намешавад. Ин ашк нишони бузургии дил аст, зеро дилҳои бузург муқаддасотро бо эҳсос нигоҳ медоранд. Аз ҳамин рӯ барои ҳар яки мо омӯзанда аст, ки эҳтироми модарро танҳо ба сухани идона маҳдуд насозем, балки онро ба одати ҳамарӯза табдил диҳем, бо қадршиносӣ, бо ғамхорӣ, бо хидмат ва бо меҳре, ки модарро дар зиндагӣ осуда ва пас аз зиндагӣ руҳашро шод мегардонад.

Ин ҷо таманное менамоям, ки бигузор ҳар яки мо дар ин рӯз ва дар ҳар рӯзи дигар як лаҳза биандешем. Лаҳзае, ки инсон ба гузашта менигарад ва мебинад аз куҷо оғоз кардааст. Бигузор дар дил бигӯем, модар, ту аввалин чароғи зиндагии ман будӣ. Ту дар торикӣ роҳ нишон додӣ. Ту дар шикаст умед додӣ. Ту дар хато маро шарм надодӣ, маро фаҳмондӣ. Ту маро ба инсон будан даъват кардӣ. Ва бигузор ин сухан танҳо як эҳсос набошад, ба рафтор табдил ёбад. Зеро шаъну шаҳомати ҳақиқии Рӯзи Модар дар он аст, ки эҳтироми модар дар ҳама рӯзҳо зинда бошад. Чун модар он нуре аст, ки агар дар хона фурӯзон бошад, дар руҳи фарзанд ҳам фурӯзон мемонад. Ва руҳи фурӯзон қодир аст ҳам худро обод кунад, ҳам хонадонро, ҳам ҷомеаро, ҳам ояндаро.

Дар фарҷоми мақола бигузор як нидои ором ҳамчун хулосаи фалсафӣ садо диҳад, нидое, ки инсонро ба қадршиносӣ бармегардонад ва дилро ба амал даъват мекунад.

Агар модаратон зинда бошад, имрӯзро ба фардо нагузоред. Қадри ӯро дар зиндагӣ донед ва хизматашро ба ҷо оваред, на фақат бо гул ва сухани табрикӣ, балки бо ҳузури самимӣ, бо як занги пурмуҳаббат, бо як лаҳзаи шунидан, бо ёрии сода дар кори рӯзгор, бо эҳтироми ором дар назди фарзандон, бо он ки ба суханаш арзиш мегузоред ва хастагиашро мефаҳмед. Модарро бештар аз ҳама амал шод мекунад, амале, ки мегӯяд ту танҳо нестӣ, ту азизӣ, ту қиматӣ. Баъзан як калимаи нарм метавонад рӯзеро равшан кунад, аммо як рафтори нек метавонад дилеро ором намояд. Қадри модарро то он даме, ки нафасаш дар хона садо медиҳад, то он даме ки дуояш бар сари зиндагӣ соя меафканад, ба ҷо оваред. Зеро баъд аз он гуфтани бисёр калимаҳо дер мешаванд ва бисёр пушаймониҳо фақат дар дил мемонанд.

Ва онҳо, ки модарашон аз ин ҷаҳон рафтааст, бигузор ғамашон ба умед табдил ёбад ва ёдашон ба роҳи зиндагӣ. Вақте ки модар аз дунё меравад, муҳаббаташ аз дунё намеравад. Он муҳаббат дар ахлоқи фарзанд зинда мемонад, дар ҳар кори нек, дар ҳар сухани рост, дар ҳар кумак ба эҳтиёҷмандон, дар ҳар лаҳзаи сабр ва раҳм, ки модар омӯхта буд. Агар мехоҳед руҳи модаратон шод бошад, номи ӯро танҳо бо ашк ёд накунед, бо амал ёд кунед. Ҳар кори неке, ки анҷом медиҳед, гӯё як гуле ба руҳи модар мебаред. Ҳар дафъае, ки ростиро интихоб мекунед, гӯё дуои модарро ба зиндагӣ бармегардонед. Ҳар вақте ки ба касе меҳрубонӣ мекунед, гӯё дасти модарро дар дасти худ эҳсос мекунед.

Бигузор ҳар яки мо дар ин ҷаҳони пуршитоб, ки гоҳе инсонро аз асли худ дур мекунад, ба ҳақиқати содае баргардем. Модарон мераванд, вале роҳе, ки омӯзонидаанд, мемонад. Он роҳ роҳи некӣ аст, роҳи инсонгарист, роҳи сабр ва шараф аст. Агар модаратон зинда аст, ӯро бо меҳри саршори худ фаро гиред. Агар модаратон дар ёд аст, ӯро бо некӣ зинда доред. Зеро модар чароғест, ки агар дар хона бошад, хона равшан аст ва агар дар осмон бошад, роҳро бо дуо равшан мекунад.

Фарҳод РАҲИМӢ, Раиси Кумита оид ба таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, академики Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон

Коррупсия яке аз монеаҳои асосии рушди устувори ҷомеа ба ҳисоб меравад. Он ба иқтисод, сиёсати давлатӣ, адолати иҷтимоӣ ва эътимоди мардум таъсири манфӣ мерасонад. Аз ин рӯ, пешгирии омилҳои коррупсионӣ танҳо вазифаи мақомоти ҳифзи ҳуқуқ нест, балки масъулияти тамоми ҷомеа, аз ҷумла низоми маориф ва омӯзгорон мебошад. Нақши омӯзгор дар ин самт бисёр муҳим ва тақдирсоз аст.
Нақши омӯзгор дар тарбияи насли солим ва дур аз омилҳои коррупсионӣ хеле муҳим аст. Омӯзгор шахсест, ки на танҳо дониш, балки ахлоқ, ҷаҳонбинӣ ва арзишҳои инсониро ба шогирдон меомӯзонад. Дар муассисаҳои таълимӣ асоси фарҳанги зиддикоррупсионӣ гузошта мешавад. Агар хонанда аз синни хурдсолӣ мафҳумҳои адолат, масъулият ва поквиҷдониро дарк намояд, эҳтимоли даст задан ба амалҳои коррупсионӣ дар оянда коҳиш меёбад. Дар ин замина, талаботи Созмони Милали Муттаҳид низ ба баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ ва тарбияи шаҳрвандони масъул равона шудааст. Омӯзгорон метавонанд ин арзишҳоро тавассути дарсҳо, суҳбатҳо ва чорабиниҳои тарбиявӣ ба хонандагон фаҳмонанд.
Тавре дар моддаи 16-и Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи муқовимат ба коррупсия», аз 7 августи соли 2020, №1714 зикр шудааст:
«Моддаи 16. Таълиму тарбияи зиддикоррупсионӣ
1. Таълиму тарбияи зиддикоррупсионӣ бо роҳи ҷорӣ намудани барномаи таълимӣ бо мақсади аз худ кардани дониш, маҳорат ва масъулият оид ба огоҳ, пешгирӣ ва ошкор намудани ҳуқуқвайронкуниҳои ба коррупсия алоқаманд, дар ҷомеа ба вуҷуд овардани муносибати оштинопазир бо ҳуқуқвайронкуниҳои ба коррупсия алоқаманд, баланд бардоштани савияи дониш ва фарҳанги ҳуқуқӣ амалӣ карда мешаванд.
2. Таълиму тарбияи зиддикоррупсионӣ мутобиқи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон амалӣ карда мешаванд.»
Яке аз сабабҳои асосии паҳншавии коррупсия - сатҳи пасти маърифати ҳуқуқӣ мебошад. Омӯзгорон метавонанд ба хонандагон фаҳмонанд, ки коррупсия чист ва чӣ зарар дорад, ҳуқуқ ва ӯҳдадориҳои шаҳрвандиро шарҳ диҳанд, эҳтиром ба қонун ва тартиботро ташаккул диҳанд. Масалан, дар доираи татбиқи “Стратегияи давлатии муқовимат ба коррупсия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2030” омӯзгорон метавонанд дар муассисаҳои таълимӣ корҳои фаҳмондадиҳӣ ва маҳфилҳои ҳуқуқиро ташкил намоянд.
Дуруст аст, ки омӯзгор бояд худ намунаи поквиҷдонӣ, адолат ва масъулият бошад. Рафтори ӯ ба хонандагон таъсири мустақим мерасонад. Агар омӯзгор ба адолат риоя кунад, муносибати баробар бо ҳамаи хонандагон дошта бошад, ба амалҳои ғайриқонунӣ роҳ надиҳад, пас ӯ дар амал фарҳанги зиддикоррупсиониро ташаккул медиҳад. Муассисаҳои таълимӣ низ бояд муҳити шаффоф ва одилона дошта бошанд. Омӯзгорон метавонанд баҳогузориро шаффоф ва одилона ба роҳ монанд, аз ҳар гуна амалҳои ношоиста худдорӣ намоянд, дар ҳамкорӣ бо волидайн ва ҷомеа фазои эътимодро таҳким бахшанд. Ин амалҳо сабаб ва шароити ба вуҷуд омадани коррупсияро коҳиш медиҳанд.
Мавриди зикр аст, ки пешгирии коррупсия танҳо дар синфхона маҳдуд намешавад. Омӯзгорон метавонанд бо волидайн, ташкилотҳои ҷамъиятӣ ва сохторҳои давлатӣ ҳамкорӣ намуда, чорабиниҳои тарбиявӣ ва маърифатиро баргузор намоянд. Ин гуна ҳамкорӣ ба ташаккули мавқеи шаҳрвандии фаъол мусоидат мекунад.
Хулоса, саҳми омӯзгорон дар пешгирии омилҳои коррупсионӣ хеле бузург аст. Онҳо бо тарбияи насли наврас, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ, ташаккули арзишҳои ахлоқӣ ва намунаи шахсии худ метавонанд заминаи ҷомеаи поквиҷдон ва адолатпарварро гузоранд. Танҳо тавассути таълим ва тарбияи дуруст метавон фарҳанги оштинопазир нисбат ба коррупсияро дар ҷомеа устувор сохт.

Юсупова Савринисо, мудири кафедраи фанҳои табиии Коллеҷи омӯзгории Донишгоҳи давлатии Кӯлоб ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ

Дар зиндагии ҳар инсон шахсияте ҳаст, ки мисли чароғи фурӯзон дар торикиҳои рӯзгор медурахшад, мисли кӯҳи сарбаланд дар миёни тӯфонҳо устувор мемонад ва мисли баҳри бекарон моро бо меҳру муҳаббати худ фаро мегирад.

Барои ман ин шахсияти муқаддас модари азизам аст - фариштаи заминӣ, ки бо дуои покаш роҳи моро равшан месозад ва бо қалби бузургаш тамоми дардҳои моро ба худ мегирад.

Зиндагӣ на ҳамеша осону ҳамвор аст. Рӯзҳое мешаванд, ки осмони орзуҳо абрнок мегардад, бодҳои сахти ноумедӣ мевазанд ва мавҷҳои мушкилот пайи ҳам бармехезанд. Дар чунин ҳолатҳо инсон эҳсос мекунад, ки гӯё дар миёни баҳри пурталотуми зиндагӣ танҳо мондааст. Аммо барои мо ҳаргиз чунин набуд. Зеро модар ҳамеша буд , бо дили пур аз имон, бо нигоҳи саршор аз умед ва бо суханони оромбахше, ки мисли шамоли баҳорӣ рӯҳи моро навозиш мекарданд.

Ӯ мисли нохудои доно ва пуртаҷриба дасти моро гирифта, роҳ нишон медод. Вақте ки мо аз мушкилие ба тарс меафтодем, ӯ бо як табассум қувват мебахшид. Вақте ки шикасте моро ноумед мекард, ӯ бо як ҷумлаи пур аз эътимод моро дубора ба по мехезонд. Ҳаргиз нагузошт, ки тарс дар қалби мо ҷой бигирад ва ҳаргиз иҷозат надод, ки ноумедӣ рӯҳи моро бишканад.

Модари ман зани заҳматкаш аст. Дастонаш шояд аз кори зиёд хаста бошанд, аммо қалбаш ҳаргиз хаста нашудааст. Ӯ барои ободии хона, барои таълиму тарбияи фарзандон, барои хушбахтии мо шабҳоро ба рӯз пайваст. Бисёр вақтҳо, дар ҳоле ки мо оромона хоб будем, ӯ бо андешаи фардои мо бедор мемонд. Орзуҳои худро канор гузошт, то орзуҳои мо болу пар гиранд. Худаш аз бисёр чизҳо гузашт, то мо камбудиро эҳсос накунем.

Модар танҳо парастор нест ӯ мураббӣ, роҳнамо ва устоди аввалини мост. Ӯ ба ман сабр омӯхт, сабре, ки дар рӯ ба рӯи мушкилиҳо шикаст нахӯрам; ростқавлӣ омӯхт, то дар ҳар қадам инсофро пеша намоям; меҳрубонӣ ёд дод , то нисбат ба дигарон дилсӯз бошам. Ӯ бо рафтору кирдори худ дарси зиндагӣ медод. Ҳар амалаш як мактаби бузурги тарбия буд. Аз нигоҳаш эҳтиром меомӯхтам, аз хомӯшиаш таҳаммул ва аз суханонаш умед.

Модар рамзи фидокорӣ аст. Ӯ аввал барои фарзанд меандешад, баъд барои худ. Агар фарзанд бемор шавад, қалби ӯ бештар дард мекашад. Агар фарзанд муваффақ шавад, чашмони ӯ аз ашки шодӣ медурахшанд. Ҳамаи хушбахтии ӯ дар хушбахтии фарзандонаш таҷассум ёфтааст.

Чанд бор шуд, ки зиндагӣ моро ба имтиҳон кашид. Лаҳзаҳое буданд, ки ҳама чиз душвор менамуд, гӯё роҳи пеш баста бошад. Аммо модар мисли сутуни хонадон устувор монд. Ашки худро пинҳон медошт, то мо гиря накунем. Дардро ба дил мегирифт, то мо осуда бошем. Ӯ дар тӯфонҳо киштии зиндагиро нигоҳ дошт, то мо ғарқ нашавем ва ба соҳили орзуҳоямон бирасем.

Имрӯз, вақте ба гузашта менигарам, ҳар як муваффақияти худро бо номи модар пайванд мебинам. Агар ман тавонистам дар зиндагӣ рост қадам занам, ин аз тарбияи поку меҳрубонии ӯст. Агар дар дилам чароғи умед фурӯзон аст, ин аз дуои шабонаи модар аст. Агар ба фардо бо бовар менигарам, ин аз он аст, ки модарам ҳамеша ба ман бовар дошт ҳатто вақте ки ман ба худ бовар надоштам.

Модар ин танҳо як калима нест, ин як ҷаҳон аст. Ҷаҳоне пур аз муҳаббат, сабр, фидокорӣ ва самимият. Ӯ қаҳрамони хомӯш аст, ки бе даъво ва бе интизори подош тамоми ҳастии худро барои фарзанд мебахшад. Паноҳгоҳи бехатарест, ки дар он ҳамеша оромиш пайдо мекунем.

Ва ин суханон танҳо барои як модар нестанд. Онҳо барои тамоми модарони заҳматкаши тоҷиканд — барои он модароне, ки дар деҳоти кӯҳистон, дар саҳроҳои васеъ ва дар шаҳрҳои бузург бо меҳнати ҳалол фарзанд парвариш мекунанд. Барои он модароне, ки субҳи барвақт аз хоб мехезанду то дергоҳ машғули кор мешаванд. Барои онҳое, ки бо дуои поки худ Ватанро муҳофизат мекунанд, зеро тарбияи фарзанди солеҳ беҳтарин хизмат ба миллат аст.

Модарони тоҷик ҳамеша рамзи сабр, номус, иффат ва садоқат будаанд. Онҳо наслҳоро бо рӯҳи ватандӯстӣ, эҳтиром ба арзишҳои миллӣ ва муҳаббат ба илму дониш ба воя мерасонанд. Онҳо пояҳои устувори ҷомеаанд. Агар имрӯз миллат пеш меравад, агар ҷавонон муваффақ мешаванд, дар паси ҳар як дастовард заҳмати модаре истодааст.

Бигзор Худованд тамоми модарони моро дар паноҳи худ нигоҳ дорад. Бигзор ҳеҷ модаре ғам набинад ва ашки андӯҳ нарезад. Бигзор хонаҳои тоҷикон ҳамеша бо дуои модар гарм бошанд ва бо табассуми ӯ равшан.

Зеро то даме ки модар ҳаст ,умед ҳаст.
То даме ки дуои модар ҳаст, баракат ҳаст.
То даме ки меҳри модар ҳаст зиндагӣ маъно дорад.

Бо эҳтироми беандоза ва муҳаббати бекарон, сипоси самимӣ ба ту, модарҷонам ва ба ҳамаи модарони бузурги тоҷик.

Назрзода ТАЛАБШО, донишҷӯи

курси 3-юми ихтисоси забони англисӣ,

сардори дастаи олимпии Коллеҷи техникию

омӯзгории ноҳияи Рӯдакӣ

Муҳтарам афсарону сарбозони далеру шуҷои Ватан, ҳайати шахсии Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон!

Ҳамватанони гиромӣ!

Бо камоли эҳтиром ва ифтихори ватандорӣ ҳамаи Шуморо ба муносибати 33-юмин солгарди Рӯзи Артиши миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон самимона табрик менамоям.

Рӯзи Артиши миллӣ, ки ҳамасола 23 феврал таҷлил мегардад, барои мардуми шарафманди Тоҷикистон рамзи садоқат ба Ватан, нишонаи иродаи устувор ва таҷассумгари масъулияти баланд дар ҳифзи истиқлолу якпорчагии давлат мебошад.

Қувваҳои Мусаллаҳи ҷумҳурӣ ҳамчун кафили амнияту якпорчагии давлати соҳибистиқлоли Тоҷикистон 33 сол муқаддам бо талошу заҳматҳои Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон таъсис ёфта, имрӯз ҳамчун сипари боътимоди давлат дар ҳифзи марзу буми Ватан ва таъмини зиндагии осудаи сокинони кишвар саҳми бузург дорад.

Артиши миллӣ дар заминаи арзишҳои муқаддаси давлатдорӣ, дар партави сиёсати хирадмандонаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ташаккул ёфта, ба неруи боэътимоди ҳифзи сулҳу субот ва амнияти миллӣ табдил гардидааст.

Таърихи таъсиси Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон бо марҳилаи ҳассосу тақдирсози давлатдории навини тоҷикон иртиботи ногусастанӣ дорад. Маҳз дар шароити ниҳоят мураккаби сиёсиву иҷтимоӣ Артиши миллӣ таъсис ёфта, дар муддати нисбатан кӯтоҳ ба сохтори муназзам, муҷаҳҳаз ва соҳибтаҷриба мубаддал гардид. Имрӯз Артиши миллӣ ҳамчун такягоҳи боэътимоди давлату миллат, кафили сулҳу оромӣ ва муҳофизи марзу буми кишвар фаъолияти пуршараф дорад.

Дар ин раванд, нақши низоми таҳсилоти касбӣ, бахусус муассисаҳои таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбӣ, дар тарбияи насли ҷавони ватандӯст ва омода ба хизмати ҳарбӣ ниҳоят муҳим мебошад. Муассисаҳои таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбӣ на танҳо маркази омодасозии мутахассисони соҳаҳои гуногуни иқтисоди миллӣ мебошанд, балки ҳамчун муҳити муассири тарбияи ҳарбӣ-ватандӯстӣ, таҳкими интизом, масъулиятшиносӣ ва худогоҳии миллӣ хизмат менамоянд.

Дар доираи барномаҳои таълимӣ ва чорабиниҳои тарбиявӣ, дарсҳои омодагии дифои ҳарбӣ, вохӯриҳо бо хизматчиёни ҳарбӣ, боздид аз қисмҳои низомӣ, ташкили машқҳои саҳроӣ ва чорабиниҳои варзишӣ-ҳарбӣ ба рушди ҷаҳонбинӣ ва омодагии ҷисмониву равонии ҷавонон мусоидат мекунанд. Ин раванд имкон медиҳад, ки ҷавонон пеш аз ба сафи Қувваҳои Мусаллаҳ пайвастан дорои дониши ибтидоии ҳарбӣ, малакаҳои техникию касбӣ ва руҳияи баланди ватандӯстӣ бошанд.

Бо дарназардошти рушди техника ва технологияҳои муосир, Артиши миллӣ имрӯз ба мутахассисони соҳибкасб дар соҳаҳои муҳандисӣ, алоқа, технологияҳои иттилоотӣ, энергетика, нақлиёт ва дигар самтҳои стратегӣ эҳтиёҷи бештар дорад. Маҳз муассисаҳои таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбӣ бо омодасозии кадрҳои баландихтисос дар ин самтҳо, заминаи устувори таъминоти техникию кадрии Қувваҳои Мусаллаҳро фароҳам меоранд. Ин ҳамгироии низоми таҳсилоти касбӣ ва сохторҳои низомӣ омили муҳими таҳкими иқтидори мудофиавии кишвар ба шумор меравад.

Тарбияи ҷавонон дар руҳияи эҳтиром ба рамзҳои давлатӣ, садоқат ба савганди ҳарбӣ, омодагӣ ба ҳимояи марзу буми Ватан ва эҳсоси масъулият дар назди ҷомеа аз ҷумлаи вазифаҳои муқаддаси ҳамаи ниҳодҳои давлатӣ, аз ҷумла муассисаҳои таълимӣ мебошад. Мо итминони комил дорем, ки ҷавонони имрӯз, махсусан донишҷӯёну хонандагони муассисаҳои таҳсилоти касбӣ фардо ҳамчун сарбозону афсарони босавод, боинтизом ва содиқ ба Ватан хизмат хоҳанд кард. Артиши миллӣ мактаби мардонагӣ, шуҷоат ва ватандӯстӣ мебошад. Ҳар як ҷавоне, ки аз ин мактаб мегузарад, бо ҳисси баланди масъулият ва ифтихор аз давлатдории миллӣ ба ҳаёти шаҳрвандӣ бармегардад ва дар рушди ҷомеа саҳми арзанда мегузорад.

Бори дигар аз фурсати муносиб истифода бурда, тамоми хизматчиёни ҳарбиро бахшида ба Рӯзи Артиши Миллӣ, ки имсол ба санаи таърихии Кишвар - Ҷашни муқаддасу миллӣ 35-солагиии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон рост меояд самимона табрик намуда, дар фаъолияти кориашон комёбиҳои беназир ва ба Тоҷикистони азиз шукуфоию пешравиҳои назаррасро орзу менамоем.

Рафиқон генералҳо, афсарон, сержантҳо ва сарбозони шуҷои Ватан!

Муҳтарам собиқадорони Қувваҳои Мусаллаҳ!

Ҳамаи шуморо ба ифтихори 33-солагии таъсисёбии Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки яке аз рукнҳои асосии давлатдории навини тоҷикон мебошад, самимона табрик мегӯям.

Бо сарфарозиву қаноатмандӣ иброз медорам, ки хизматчиёни ҳарбии Қувваҳои Мусаллаҳ ва мақомоти ҳифзи ҳуқуқ дар ҳимояи истиқлолу озодии кишвар, ҳифзи марзу буми Ватан, суботу оромӣ ва амнияти давлату ҷомеа ҳамчун сипари боэътимод хизмат карда истодаанд.

Ҷашни ҳомиёни Ватан, ки ҳар сол дар кишвари соҳибистиқлоли мо бо шукӯҳу шаҳомат таҷлил мегардад, таҷассумгари эътимоду эҳтироми баланди мардуми Тоҷикистон нисбат ба шахсоне, ки хизмати ҳарбиро ҳамчун рисолати муқаддас ва масъулияти пурифтихор иҷро менамоянд, ба ҳисоб меравад.

Роҳбарияти давлат ва Ҳукумати мамлакат дар рӯзҳои фоҷеабори ҷанги таҳмилии шаҳрвандии ибтидои солҳои 90-уми асри гузашта ба хубӣ дарк мекард, ки таъмин намудани амнияти давлату миллат ва суботу оромии ҷомеа бе доштани Қувваҳои Мусаллаҳи муҷаҳҳаз бо техникаву лавозимоти ҷангӣ ва хизматчиёни ҳарбии далеру ҷасур ва содиқ ба Ватан ғайриимкон мебошад.

Аз ин рӯ, бо вуҷуди мушкилоти зиёди иқтисодиву молиявӣ мо Артиши миллиро таъсис додем ва 23-юми феврали соли 1993 аввалин гузашти ҳарбии Қувваҳои Мусаллаҳи Тоҷикистон баргузор гардид.

Яъне Қувваҳои Мусаллаҳи мо дар шароити сахту сангин ташаккул ва обутоб ёфтанд, таҷриба ва маҳорати ҷангӣ ба даст оварданд.

Қувваҳои Мусаллаҳи мо дар давраҳои минбаъда низ якҷо бо дигар сохторҳои низомӣ ва мақомоти ҳифзи ҳуқуқ борҳо аз имтиҳони садоқат ва ҷасорату мардонагӣ сарбаландона гузаштанд, амнияти давлат ва бехатарии мардуми Тоҷикистонро ҷавонмардона таъмин карданд.

Бинобар ин, ба ҳамаи хизматчиёни ҳарбии Қувваҳои Мусаллаҳ, дигар сохторҳои низомӣ ва кормандони мақомоти ҳифзи ҳуқуқи мамлакат барои хизмати содиқона ба давлат ва халқи Тоҷикистон сипосу миннатдорӣ баён менамоям.

Давлату Ҳукумат ва мардуми шарифи Тоҷикистон фидокориву ҷонбозиҳои афсарону сарбозони шуҷои Ватанро ҳаргиз фаромӯш намекунанд ва хотираи неки ҷавонмардонеро, ки барои барқарор намудани сохти конститутсионӣ, ҳимояи марзу буми Ватан, пойдории сулҳу субот ва ҳифзи зиндагии орому осоиштаи сокинони мамлакат ҷони худро нисор кардаанд, ҳамеша пос медоранд.

Вазъи мураккабу ташвишовари минтақа ва ҷаҳон, аз ҷумла торафт шиддат гирифтани раванди азнавтақсимкунии дунё, яроқнокшавии бошитоб, авҷгирии зуҳуроти терроризму экстремизм, ҷиноятҳои киберӣ ва дигар ҷинояткориҳои муташаккили фаромиллӣ моро водор месозад, ки барои таъмин намудани амнияти мудофиавии кишварамон тадбирҳои иловагӣ андешем.

Ҳамчунин, хотирнишон месозам, ки дар замони пешрафти бесобиқаи илму техника ва технологияҳо танҳо кадрҳое метавонанд амнияту давлат ва суботи ҷомеаро таъмин намоянд, ки дорои донишҳои муосири ҳарбӣ ва сатҳи баланди касбият буда, технологияҳои навтаринро аз худ кардаанд.

Дар ин раванд, мунтазам баланд бардоштани маҳорату малакаи касбӣ, ҳисси миллӣ, садоқат ба савганди ҳарбӣ ва риояи талаботи ойинномаҳои ҳарбӣ вазифаи ҳаррӯзаи тамоми хизматчиёни ҳарбӣ – аз ҳайати фармондеҳӣ то сарбози қаторӣ мебошад.

Бовар дорам, ки ҳайати шахсии Қувваҳои Мусаллаҳи мамлакат минбаъд низ рисолати муқаддас ва қарзи ҷавонмардии худ – ҳифзи амнияти давлату ҷомеа, зиндагии осоишта ва заҳмати созандаи мардуми Тоҷикистонро бо интизоми намунавӣ, донишу малакаи муосир, руҳияи баланди ватандӯстӣ, иродаи мустаҳкам, садоқат ба Ватан, давлат ва халқи мамлакат сарбаландона иҷро менамояд.

Бори дигар тамоми ҳайати шахсӣ ва собиқадорони Артиши миллӣ ва дигар сохторҳои низомии мамлакатро ба ифтихори рӯзи Қувваҳои Мусаллаҳи Тоҷикистони соҳибистиқлоламон самимона табрик гуфта, ба ҳамаи шумо саломативу сарбаландӣ ва дар роҳи ҳифзи Ватани маҳбубамон рӯҳи шикастнопазир ва иродаи қавӣ орзу менамоям.

Ҷашн муборак бошад, ҳомиёни далеру шуҷои Ватан!

Тарбияи ҳарбӣ-ватандӯстии ҷавонон яке аз масъалаҳои муҳими низоми таълим дар Ҷумҳурии Тоҷикистон маҳсуб меёбад. Аз хурдӣ ба кӯдакон ва наврасон таълим додани муҳаббати Ватан, эҳтироми рамзҳои давлатӣ, ҳисси масъулият ва омодагӣ ба ҳимояи миллат барои таҳкими сулҳу ваҳдати миллӣ ва суботи ҷомеа аҳамияти беназир дорад. Муассисаҳои таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбӣ дар ин раванд нақши муҳим мебозанд, зеро онҳо барои касбомӯзон муҳити тарбиявиро фароҳам меоранд, ки тавассути он ҳисси ватандӯстӣ ва масъулиятшиносӣ дар ниҳоди онҳо ташаккул меёбад.

Дар муассисаҳои таҳсилоти ибтидоии касбӣ тарбияи ҳарбӣ-ватандӯстӣ тавассути барномаҳои таълимӣ ва чорабиниҳои тарбиявӣ амалӣ мегардад. Масалан, хонандагон дар дарсҳои “Омодагии дифои ҳарбӣ” бо таърихи Ватан, рамзҳои давлатӣ, қаҳрамонфарзандони фарзонаи миллат, техникаву олоти ҷангӣ ва дигар паҳлӯҳои ватандӯстӣ шинос мешаванд. Ин омилҳо дар кӯдак ҳисси меҳру эҳтиром ба Ватан ва омодагӣ ба ҳимояи арзишҳои миллиро бедор мекунанд.

Дар муассисаҳои таҳсилоти миёнаи касбӣ низ дар баробари таълими ихтисос барномаҳои тарбияи ҳарбӣ-ватандӯстӣ дар дарсҳои “Соати тарбиявӣ” ҷорӣ шудаанд, ки дар баробари омӯзиши касб, малакаҳои ҷисмонӣ ва омодагии ҳарбиро тақвият мебахшанд.

Тарбияи ҳарбӣ-ватандӯстӣ дар муассисаҳои таҳсилоти миёнаи касбӣ бо истифода аз усулҳои амалии омӯзиш, аз қабили машқҳои ҷисмонӣ, вохӯриҳо бо кормандони мақомоти қудратӣ, иштирок дар чорабиниҳои миллӣ ва мусобиқаҳои ҳарбӣ, боздид аз қисмҳои низомӣ ва омӯзиши низомӣ амалӣ мешавад. Ин раванд малакаҳои ҷисмонии ҷавононро тақвият бахшида, ҳисси масъулият ва мутобиқати онҳо ба ҳаёти ҷамъиятиро низ баланд мебардорад. Бо ин роҳ, насли наврас омода мешавад, ки дар оянда дар ҳолатҳои зарурӣ барои ҳифзи Ватан ва арзишҳои миллии худ омодагӣ дошта бошанд.

Бояд гуфт, ки тарбияи ҳарбӣ-ватандӯстӣ бояд ҳамоҳанг бо таҳсилоти умумӣ ва маърифатӣ бошад, то ки ҷавонон на танҳо қобилияти ҷисмонӣ ва низомӣ пайдо кунанд, балки дониши ҳарбию сиёсӣ ва фарҳангии худро низ инкишоф диҳанд. Ин омилҳо ба таҳкими ҳисси ватандӯстӣ ва масъулиятшиносии ҷавонон дар ҷомеа таъсири устувор доранд. Муассисаҳои таълимӣ бо истифода аз методҳои инноватсионӣ, аз қабили лексияҳои таърихӣ, мулоқот бо иштирокчиёни ҶБВ ва низомиёни артиш, филмҳо ва санҳаҳои воқеӣ кӯшиш мекунанд, ки омӯзиши ҳарбӣ ва ватандӯстиро ҷолиб ва таъсирбахш гардонанд.

Дар баробари ин, тарбияи ҳарбӣ-ватандӯстии ҷавонон бо омӯзиши ҳуқуқ ва вазифаҳои шаҳрвандӣ ҳамоҳанг аст. Ҷавонони имрӯз дарк мекунанд, ки ҳифзи Ватан танҳо бо малакаҳои ҷисмонӣ ва низомӣ маҳдуд нашуда, риояи қонунҳо, эҳтироми ҳуқуқи дигарон ва саҳмгузорӣ дар рушди ҷомеа низ қисми муҳими ватандӯстӣ мебошанд. Ин раванд ба тарбияи шаҳрвандони масъул ва фаъол, ки дар таҳкими сулҳу субот ва ваҳдати миллӣ саҳм мегузоранд, мусоидат мекунад.

Омодагии ҷавонон барои хизмат дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳ ба сатҳу сифати тарбияи ҳарбӣ-ватандӯстии ҷавонон ҳамбастагӣ дорад. Тарбияи ҳарбӣ-ватандӯстии ҷавонон аз муҳимтарин ҷанбаи тарбияи ҷавонон ба ҳисоб рафта, мақсад аз он дар дили насли ҷавони имрӯза эҳсоси ватандӯстӣ, хештаншиносӣ, садоқат ба Ватан, муҳаббат ба сарзамини аҷдодии худ, ҷасорат, шуҷоату далерӣ ва дарки шарафу нангу номусро бедор намудан аст.

Барои насли ҷавон яке аз муҳимтарин мактаби обутоб хизмат дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳи мамлакат аст. Маҳз ҷавонон дар ҳамин ҷо шуҷоату мардонагӣ омӯхта, муқаддастарин арзиши ҳаёт, дӯст доштан ва содиқона муҳофизат кардани хоки поки Ватани азизро аз худ мекунанд.

Ёдовар шудан ба маврид аст, ки дар даврони соҳибистиклолии мамлакат дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ҷузъу томҳои он ҳазорон ҷавонони обутобёфта, зираку чолок ва дорои тарбияи баланди ватандӯстиву ифтихори миллӣ дошта сарбаландона адои хизмат намуда, бо неруи худ дар таҳкими сулҳу суботи кишварамон ҳиссаи арзанда мегузоранд.

Ҳамин тавр, тарбияи ҳарбӣ-ватандӯстии ҷавонон дар муассисаҳои таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбӣ яке аз заминаҳои муҳимтарини таҳкими ҳисси ватандӯстӣ ва масъулиятшиносӣ дар насли наврас мебошад. Бо ҷорӣ кардани барномаҳои тарбиявӣ, машқҳои амалӣ, омӯзиши таърих ва муошират бо кормандони артиш, ҷавонон малакаҳои заруриро аз хурдӣ аз худ мекунанд ва барои ояндаи ҷомеа ва Ватан омода мешаванд. Ин раванд ба таҳкими ҳисси миллӣ, рушди ҷомеаи солим ва омода кардани мутахассисони мутобиқ ба талаботи замон мусоидат мекунад.

Хулоса, ватанпарастӣ арзиши муқаддас ва яке аз рукнҳои муҳимтарини тарбия буда, ҳифзи Ватан, ҳимояи марзу бум ва пуштибонӣ аз манфиатҳои миллӣ қарзи конститутсионии ҳар як шаҳрванди Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Истиқлолияти давлатӣ барои рушду такомул ва дастгирии ҷавонон дар Тоҷикистон заминаи иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва сиёсиро фароҳам овард ва онҳо бо дастовардҳои худ дар арсаҳои гуногуни ҳаёти ҷамъиятӣ ба ғамхориву дастгириҳои Пешвои муаззами миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон арзанда будани худро ба тадриҷ собит месозанд.

Муассисаҳои таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбӣ ҳамчун зинаҳои бузурги таълимӣ дар тӯли фаъолияти худ ҳазорҳо ҷавонони бонангу номуси миллатро ба воя расонида, барои пешрафти иқтисодиёти миллӣ, ҳимояи марзу буми Ватан, муаррифии миллат дар арсаи байналмилалӣ сафарбар намудаанд. Имрӯз ҷавонони далеру шуҷои ин муассисаҳо, ки барои Ватани маҳбубамон - Тоҷикистони соҳибихтиёр, инчунин ба хотири ободии сарзамини аҷдодиамон, пешрафти давлати соҳибистиқлоламон, бо маҳорати баланди касбии сарбозии худ ва ҳимояи манфиатҳои миллату давлат, марзу буми кишварамон бо дасту дилу нияти пок ва содиқонаву поквиҷдонона хизмат кардан, иҷрои вазифаи фарзандӣ ва қарзи имониву инсонии худро ва мақсаду мароми ягонаи худ мешуморанд.

ДАВЛАТЗОДА Баҳрулло Раҳмон, муовини якуми раиси Кумита оид ба таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбииназди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, номзади илмҳои иқтисодӣ, дотсент

Дар шароити муосири ҷаҳонишавӣ, ки равандҳои сиёсиву иттилоотӣ бо суръати бесобиқа тағйир меёбанд, масъалаи ҳифзи амнияти маънавӣ ва иҷтимоии ҷавонон ба яке аз авлавиятҳои стратегии давлат табдил ёфтааст.

Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун кишвари соҳибистиқлол, дар меҳвари сиёсати иҷтимоии худ таълиму тарбия ва шуғли созандаи наврасону ҷавононро қарор додааст. Зеро таҷрибаи ҷаҳонӣ нишон медиҳад, ки бекорӣ, надоштани шуғли муайян ва оворагардӣ метавонанд заминаи гаравиш ба андешаҳои ифротӣ ва гурӯҳҳои тундравро фароҳам оваранд.

Дар ин замина, касбомӯзӣ ҳамчун воситаи муассири пешгирӣ ва безараргардонии омилҳои хатарзо аҳамияти калидӣ касб менамояд. Ифротгароӣ падидаи иҷтимоиву сиёсӣ буда, бештар дар муҳити ноустувории иҷтимоӣ, камбуди маърифати ҳуқуқӣ ва паст будани сатҳи дарк зуҳур мекунад. Таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки гуруҳҳои ифротӣ, пеш аз ҳама, ҷавонони бекасбу бекор, камтаҷриба ва аз лиҳози иҷтимоӣ осебпазирро ҳадаф қарор медиҳанд.

Онҳо бо истифода аз таблиғоти равонӣ, васоити муосири иттилоотӣ ва ваъдаҳои бардурӯғи иқтисодӣ кӯшиш менамоянд, ки ҷавононро ба доми худ кашанд. Аз ин рӯ, ҷалби наврасону ҷавонон ба касбомӯзӣ ва соҳибҳунар гардонидани наврасону ҷавонон метавонад сипари боэътимоди иҷтимоӣ бошад.

Касбомӯзӣ раванди омӯзиши ҳунару малака, низоми мукаммали тарбияи меҳнатӣ, масъулиятшиносӣ ва худшиносии иҷтимоист. Ҳангоми аз худ кардани касб, наврас на танҳо малакаи амалӣ пайдо мекунад, балки арзишҳои меҳнат, риояву эҳтироми қонун ва масъулияти шаҳрвандиро дарк менамояд. Ин омилҳо ҷаҳонбинии солим ва устувори иҷтимоиро ташаккул медиҳанд.

Дар сиёсати давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон масъалаи рушди таҳсилоти касбӣ мақоми махсус дорад. Бо ташаббус ва дастгириҳои пайвастаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар самти таҳкими заминаи моддиву техникии муассисаҳои таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбӣ, ҷорӣ намудани ихтисосҳои нави мутобиқ ба талаботи бозори меҳнат ва тавсеаи ҳамкорӣ бо бахши хусусӣ тадбирҳои муассир амалӣ гардида истодаанд. Ин иқдомҳо, пеш аз ҳама, ба таъмини шуғли устувори ҷавонон ва коҳиши омилҳои иҷтимоии хатарзо равона шудаанд.

Ҳамин тавр, касбомӯзӣ воситаи муҳими ҳамгироии ҷавонон ба ҷомеа мебошад. Ҷавоне, ки соҳиби касб аст, худро узви фаъоли ҷомеа эҳсос мекунад, дар раванди истеҳсолот саҳм мегузорад ва даромади мустақилона ба даст меорад. Ин ҳолат эҳтимоли ҷалб шудан ба ҳар гуна гуруҳҳои ғайриқонунӣ ва ифротиро ба таври назаррас коҳиш медиҳад. Баръакс, бекорӣ ва эҳсоси бенавоӣ метавонанд ба ноумедӣ ва ҷустуҷӯи “роҳҳои осон”-и ҳаллу фасли мушкилот оварда расонанд.

Ҷанбаи муҳими дигари касбомӯзӣ ташаккули тафаккури созанда аст. Дар раванди омӯзиши касб наврас бо низоми муқаррароти техникӣ, қоидаҳои меҳнат ва меъёрҳои бехатарӣ ошно мегардад. Ӯ меомӯзад, ки ҳар амали ӯ натиҷаи муайян дорад ва барои ҳар қарор бояд масъулият бар дӯш гирад. Ин раванд дар зеҳни ӯ эҳсоси худназорат ва худидоракуниро тақвият медиҳад, ки барои муқовимат бо таблиғоти ифротӣ бисёр муҳим аст.

Дар баробари ин, бояд таъкид намуд, ки самаранокии касбомӯзӣ ба сифати барномаҳои таълимӣ ва мутобиқати онҳо ба талаботи бозори меҳнат вобаста мебошад. Имрӯзҳо мушоҳида мегардад, ки ихтисосҳои омӯхташаванда, ҷавобгӯйи эҳтиёҷоти воқеии иқтисоди миллӣ буда, хатмкунандагон бо мушкили шуғл рӯ ба рӯ нестанд. Ҳамоҳангсозии фаъолияти муассисаҳои таҳсилоти ибтидоию миёнаи касбӣ бо корхонаҳо ва бахши хусусӣ ва дар ин замина ҷорӣ намудани технологияҳои муосир дар ин самт аҳамияти аввалиндараҷа доранд.

Омили дигаре, ки аҳаммияти махсус дорад, тарбияи маънавӣ ва ватандӯстии ҷавонон, дар баробари касбомӯзӣ, мебошад. Касб бояд на танҳо манбаи даромад, балки василаи хизмат ба ҷомеа ва давлат арзёбӣ гардад. Вақте ҷавон дарк мекунад, ки меҳнати ӯ дар пешрафти кишвар саҳм мегузорад, эҳсоси ифтихори миллӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ дар ӯ тақвият меёбад. Ин омил, дар навбати худ, заминаи идеологиро барои муқовимат бо ҳар гуна андешаҳои ифротӣ фароҳам месозад.

Хулоса, касбомӯзӣ ҳамчун падидаи иҷтимоиву иқтисодӣ ва тарбиявӣ метавонад, яке аз роҳҳои муассири пешгирии гаравиши наврасону ҷавонон ба гуруҳҳои ифротгаро бошад. Бо фароҳам овардани имкониятҳои воқеии омӯзиш ва шуғли устувор, баланд бардоштани сатҳи маърифати касбӣ ва ҳуқуқӣ, инчунин таҳкими арзишҳои миллӣ ва шаҳрвандӣ метавон муҳити солим ва устувори иҷтимоиро таъмин намуд. Ҷомеае, ки наврасону ҷавононаш соҳиби касб, шуғли муносиб ва ҷаҳонбинии созанда мебошанд, аз ҳар гуна таҳдидҳои ифротгароӣ эмин хоҳад монд. Аз ин лиҳоз, муассисаҳои таҳсилоти ибтидоии касбӣ на танҳо маркази омӯзиши касбу ҳунар, мебошанд, балки маркази муҳими татбиқи сиёсати иҷтимоӣ ва таъмини амнияти миллӣ ба ҳисоб мераванд. Ин муассисаҳои таълимӣ бо омода намудани мутахассисони касбӣ, соҳибкасб намудани ҷавонон ва ташаккули ҷаҳонбинии меҳнатӣ саҳми бевосита дар пешгирии гаравиши наврасон ба гуруҳҳои ифротгароро доранд.

Муассисаҳои таҳсилоти ибтидоии касбӣ вазифадоранд, ки дар баробари омӯзиши малакаҳои амалӣ, муҳити тарбиявии солимро низ фароҳам оваранд. Дар чунин муҳит наврас аз таъсири омилҳои манфӣ дур монда, зери назорати омӯзгорони соҳибтаҷриба ва устоҳои таълими истеҳсолӣ қарор мегирад. Ин раванд омӯзиши касб, ташаккули интизоми меҳнатӣ, эҳтиром ба қонун, масъулиятшиносӣ ва худбаҳодиҳии дурустро дар онҳо таъмин менамояд.

Нақши ин муассисаҳои таълимӣ дар шароити кунунии Тоҷикистон махсусан муҳим аст, зеро қисми зиёди ҷавонон пас аз хатми муассисаҳои таҳсилоти ибтидоии касбӣ ба бозори меҳнат ворид мешаванд. Агар барои онҳо ҳарчӣ бештар имконияти васеътари омӯхтани касб ва соҳибҳунар гардидан муҳайё бошад, эҳтимоли рӯ овардан ба гуруҳҳои номатлуб пурра коҳиш меёбад.

Дар замони иқтисоди рақамӣ имрӯз таҳсилоти ибтидоии касбӣ унсурҳои технологияҳои муосирро фаро мегирад. Омӯзиши асосҳои барномасозӣ, кор бо дастгоҳҳои автоматикунондашуда, барномаҳои тарроҳӣ ва идоракунии рақамӣ ба ҷавонон имкон медиҳад, ки дар бозори меҳнат рақобатпазир бошанд. Ҳамин тавр, касбомӯзӣ на танҳо воситаи таъмини шуғл, балки василаи мутобиқшавӣ ба иқтисоди муосир мегардад.

Яке аз самтҳои муҳими рушди таҳсилоти ибтидоии касбӣ ин ҳамкорӣ миёни муассисаҳои таҳсилоти ибтидоии касбӣ ва корхонаҳо мебошад, ки ин имкон медиҳад, хонандагон ҳанӯз дар раванди таҳсил бо муҳити воқеии меҳнат ошно шаванд ва пас аз хатм бо кори муайян таъмин гарданд. Ин раванд эҳсоси ноустуворӣ ва ноумедиро коҳиш дода, заминаи иҷтимоии устуворро фароҳам месозад.

Банд шудани наврасону ҷавонон бо касбу кори самарабахш на танҳо масъалаи иқтисодӣ, балки омили муҳими равонӣ низ мебошад. Ҷавоне, ки меҳнати ӯ қадр карда мешавад ва натиҷаи кори худро мебинад, эҳсоси арзишмандӣ ва эътимод ба ояндаро пайдо мекунад. Баръакс, шахси бекор ё дорои шуғли муваққатӣ бештар ба таъсири таблиғоти бардурӯғ ва ваъдаҳои фиребанда гирифтор мешавад. Гуруҳҳои ифротӣ аксаран аз ҳамин ҳолати равонӣ истифода мебаранд. Аз ин рӯ, муассисаҳои таҳсилоти ибтидоии касбӣ имрӯз ба марказҳои рушди шахсият табдил ёфтаанд. Дар баробари омӯзиши касб, онҳо барномаҳои тарбиявӣ, ҳамоишҳои маърифатӣ, вохӯриҳо бо намояндагони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва коршиносони иҷтимоиро баргузор менамоянд, зеро ташаккули маърифати ҳуқуқӣ ва худшиносии миллӣ ҷузъи ҷудонашавандаи раванди таълим мебошад.

Ҳамчунин, ҷалби духтарон ба касбомӯзӣ аҳамияти махсуси иҷтимоӣ дорад. Вақте ки духтарон соҳиби касб ва даромади мустақил мешаванд, онҳо низ дар ташаккули ҷомеаи устувор саҳм мегузоранд. Ин раванд ба таҳкими баробарии иҷтимоӣ ва пешгирии осебпазирии гендерӣ мусоидат мекунад.

Дар маҷмуъ, касбомӯзӣ на танҳо роҳи таъмини шуғл, балки механизми муассири таҳкими суботи иҷтимоӣ мебошад. Ҷомеае, ки ҷавононаш соҳиби ҳунар, шуғли устувор ва ҷаҳонбинии солим мебошанд, дорои пояҳои устувори амният ва рушди устувор хоҳад буд. Муассисаҳои таҳсилоти ибтидоии касбӣ имрӯз ба сипари воқеии мубориза бо ифротгароӣ табдил ёфтаанд. Пас, бояд теъдоди бештари наврасону ҷавонон ба ин муасссаҳои таълимӣ ҷалб карда шаванд.

АЛИЗОДА Алишер Ҳикматулло, муовини раиси Кумита оид ба таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, номзади илмҳои педагогӣ, дотсент

Ҳимояи марзу буми Ватан аз муқаддастарин арзишҳое мебошад, ки дар зеҳну шуури ҳар як шаҳрванди худогоҳу ватандӯст ҷойгоҳи хос дорад. Хизмат дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳ на танҳо иҷрои уҳдадории конститутсионӣ, балки ифодаи олии эҳсоси масъулиятшиносӣ, нангу номус ва садоқат ба давлату миллат аст. Миллати тоҷик дар тӯли таърихи куҳанбунёди худ борҳо барои ҳифзи сарзамини аҷдодӣ мубориза бурда, бо ҷасорату мардонагӣ арзишҳои миллиро ҳифз намудааст. Ин суннати пурифтихор имрӯз низ идома дошта, дар шароити давлатдории соҳибистиқлол мазмуни тоза касб кардааст. Бо таъсиси Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон бо роҳнамоии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон пояҳои устувори ҳифзи истиқлолият ва тамомияти арзии кишвар гузошта шуданд. Аз ҳамон замон то имрӯз Артиши миллӣ марҳилаҳои ташаккул ва такмилро паси сар намуда, ба ниҳоди боэътимод ва тавонои давлатӣ табдил ёфтааст. Қувваҳои Мусаллаҳ ҳамчун сипари боэътимоди давлат дар ҳифзи марзҳои муқаддас, таъмини амнияти миллӣ ва ҳимояи сулҳу субот нақши ҳалкунанда мебозанд.

Имрӯз хизмат дар сафи Артиши миллӣ барои ҷавонон мактаби бузурги тарбия, худшиносӣ ва камолоти шахсӣ ба ҳисоб меравад. Дар муҳити ҳарбӣ ҷавон на танҳо малакаҳои низомӣ, балки фарҳанги муошират, эҳтиром ба қонун, интизом ва масъулиятро меомӯзад, ки ин ҳама барои ташаккули шахсияти комил мусоидат менамояд. Шароитҳои хизмат дар қисмҳои ҳарбӣ сол ба сол беҳтар гардида, заминаи моддиву техникии онҳо мутобиқ ба талаботи замони муосир такмил дода мешавад. Давлат барои баланд бардоштани сатҳи омодабошии ҷангӣ, таҳкими қобилияти дифоӣ ва беҳтар намудани шароити иҷтимоии хизматчиёни ҳарбӣ тадбирҳои мушаххас меандешад. Мавсимҳои даъвати ҷавонон ба сафи Қувваҳои Мусаллаҳ нишон медиҳанд, ки ҳисси ватандӯстӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ дар ниҳоди насли ҷавон сол ба сол тақвият меёбад. Ҷавонони бо нангу номус бо амри дил ба хизмати ҳарбӣ рафта, қарзи шаҳрвандии худро сарбаландона адо менамоянд.

Амнияту суботе, ки имрӯз дар саросари кишвар ҳукмфармост, самараи заҳмати шабонарӯзии сарбозону афсарони шуҷоъ мебошад, ки дар шароити гуногуни иқлимӣ ва ҷуғрофӣ хизмати содиқона анҷом медиҳанд. Онҳо дар сарҳадҳои кӯҳӣ, дар минтақаҳои дурдаст ва дар шароити душвор бо эҳсоси баланди масъулият адои вазифа мекунанд, то ки мардум дар фазои ором зиндагӣ намоянд. Вақте шаҳрвандон бо хотири ҷамъ фаъолият доранд, фарзандон озодона таҳсил мекунанд ва ҷомеа ба сӯи рушду пешрафт қадам мегузорад, ин ҳама ба шарофати хизмати содиқонаи ҳомиёни Ватан аст. Аз ин рӯ, ҳар як ҷавон бояд дарк намояд, ки хизмат ба Ватан танҳо як марҳилаи кӯтоҳи зиндагӣ набуда, балки саҳми арзанда дар таъмини ояндаи давлат ва миллат мебошад.

Дар баробари ин, ҷомеа ва ниҳодҳои соҳаи таҳсилоти касбиро зарур аст, ки дар тарбияи насли ҷавон дар рӯҳияи ватандӯстӣ ва эҳтиром ба арзишҳои миллӣ саҳми фаъол гузоранд. Гузаронидани вохӯриҳо бо хизматчиёни ҳарбӣ, ташкили чорабиниҳои маърифатӣ ва баланд бардоштани сатҳи огоҳии ҷавонон метавонад ҳисси масъулияти онҳоро нисбат ба хизмат дар сафи Артиш бештар намояд. Воситаҳои ахбори омма низ бояд фазои воқеии хизмат, дастовардҳо ва шароити мусоиди будубоши сарбозонро мунтазам инъикос намоянд, то ки ҷомеа аз пешрафтҳои соҳаи мудофиа огоҳ бошад. Зеро хизмат дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳ имрӯз на танҳо мактаби ҷасорат, балки мактаби ахлоқу маърифат ва камолоти шаҳрвандист.

Ҳар нафаре, ки бо амри виҷдон хизмати ҳарбиро адо менамояд, дар ҷомеа соҳиби эҳтиром ва обрӯи хос мегардад, зеро ӯ рисолати муқаддаси худро дар назди давлат ва миллат иҷро кардааст. Артиши миллӣ имрӯз ҳамчун сутуни устувори давлатдорӣ ва рамзи қудрати миллӣ эътироф гардида, дар таҳкими ваҳдат ва суботи ҷомеа нақши бориз дорад. Дар шароити муосир, ки ҷаҳон бо таҳдидҳои гуногуни амниятӣ рӯ ба рӯст, таҳкими иқтидори мудофиавӣ ва омодагии ҷавонон ба хизмати ҳарбӣ аҳамияти аввалиндараҷа касб менамояд. Танҳо бо такя ба рӯҳияи баланди ватандӯстӣ, худшиносии миллӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ метавонем истиқлолияти давлатӣ ва тамомияти арзии кишвари азизамонро ҳифз намоем. Аз ин лиҳоз, ҳимояи марзу буми Ватан на танҳо вазифа, балки ифтихори бузург, шарафи воло ва рисолати виҷдонии ҳар ҷавонмарди тоҷик мебошад, ки бояд онро бо сарбаландӣ ва садоқат иҷро намояд. Дар баробари ин, баланд бардоштани сатҳи маърифати ҳуқуқӣ ва сиёсӣ миёни ҷавонон низ аҳамияти махсус дорад, зеро дарки моҳияти истиқлолият ва арзиши давлатдорӣ ҳисси масъулиятро нисбат ба ҳифзи он бештар мегардонад. Ҳар ҷавон бояд хуб дарк намояд, ки истиқлолият неъмати бебаҳоест, ки бо осонӣ ба даст наомадааст ва ҳифзи он заҳмату омодагии доимиро талаб мекунад. Ватандӯстӣ танҳо дар сухан зоҳир намешавад, балки дар амал, дар мавқеи устувори шаҳрвандӣ ва омодагӣ ба хизмати содиқона таҷассум меёбад. Ҷавоне, ки имрӯз дар сафи Артиши миллӣ хизмат мекунад, фардо метавонад ҳамчун мутахассиси варзида, роҳбари масъул ё шаҳрванди фаъол ба ҷомеа баргардад ва бо таҷрибаи андӯхтааш дар рушду пешрафти кишвар саҳм гузорад.

Ҳифзи марзу буми Ватан, пеш аз ҳама, ҳифзи оромии ҳар хонадон, амнияти ҳар кӯдак ва осоиши ҳар модар мебошад. Вақте сарбоз дар посгоҳи марзӣ адои хизмат мекунад, ӯ на танҳо хатти ҷуғрофиро муҳофизат менамояд, балки ормонҳои миллат ва ояндаи давлатро пос медорад. Ин масъулияти бузург аз ҳар як ҷавон иродаи қавӣ, ҷасорат ва садоқати бепоён талаб мекунад. Бинобар ин, хизмат ба Ватан бояд ҳамчун мактаби ифтихор ва мардонагӣ пазируфта шавад, на ҳамчун уҳдадории одӣ.

Мо бояд ҳамеша дар хотир дошта бошем, ки пойдории сулҳу субот ва ваҳдати миллӣ аз омодагии ҳар як фарди ҷомеа вобаста аст. Агар ҷавонон бо ҳисси баланди худшиносӣ ва масъулият ба сафи Қувваҳои Мусаллаҳ пайванданд, давлат боз ҳам қавитару устувортар мегардад. Зеро нерӯи асосии ҳар кишвар ҷавонони он мебошанд ва маҳз онҳо метавонанд бо иродаи матин ва муҳаббати самимӣ ба Ватан пояҳои истиқлолиятро таҳким бахшанд.

Аз ин рӯ, ҳар як ҷавонмарди тоҷикро зарур аст, ки хизмат ба Ватанро шарафи олӣ дониста, бо садоқат ва ифтихор ин рисолати муқаддасро ба анҷом расонад. Танҳо дар ҳамин сурат мо метавонем давлати соҳибистиқлоламонро ҳифз намуда, барои наслҳои оянда ҷомеаи орому пешрафта ва сарзамини ободу шукуфонро мерос гузорем.

НИЗОМЗОДА Зокирҷон Мукарам,

директори Коллеҷи техникии ДТТ ба номи академик М. Осимӣ

Дар таърихи давлатдории навини тоҷикон таъсиси Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон яке аз воқеаҳои ниҳоят муҳим ва мондагоре маҳсуб меёбад. Неруҳои мусаллаҳи кишвар ҳамчун сипари боэътимоди давлат, дар замони басо мушкили таърихӣ ташкил ёфта, он дар роҳи ба эътидол даровардани вазъи дохилӣ, ҳифзу ҳимояи марзу бум, сулҳу субот, ваҳдату ягонагӣ, амнияти миллӣ ва пойдории истиқлоли давлатӣ нақши муҳим дорад.

Дар воқеъ, пас аз ба даст овардани Истиқлоли давлатӣ муддате нагузашта, бо мудохилаи баъзе аз кишварҳои манфиатҷӯ ва як гурӯҳ аз шаҳрвандони роҳгумзада, ки манфиатҳои хешро аз манфиатҳои умумимиллӣ боло мегузоштанд, фазои сиёсии кишварро ноором карданд.

Дар ин замина, хатари аз байн рафтани давлати тозаистиқлоли тоҷикон ва порчашваии сарзамини он ба миён омад. Ин дар ҳоле буд, ки пояҳои Ҳукумати марказӣ комилан фалаҷ гардида, дар кишвар садҳо гурӯҳҳои силоҳбадаст ба вуҷуд омаданд, ки ҳар яке мақсаду мароми хоҷагони хориҷии худро амалӣ кардан мехостанд. Ягон қувва ва қудрати миллию давлатие мавҷуд набуд, ки пеши роҳи ҳамаи онҳоро гирифта тавонад.

Дар ҳамин замони ниҳоят мушкил, ки тақдири минбаъдаи давлату миллати тоҷик ҳаллу фасл мегардид, дар ростои ақлу заковати азалие, ки Офаридгор барои тоҷикон насиб гардонида буд, як гурӯҳ аз донишмандону зиёиёни ватандӯсти тоҷик ҳолати бавуҷудомадаро таҳлилу баррасӣ намуда, бо саъю кӯшиши онҳо Иҷлосияи XVI Шурои Олии Тоҷикистон даъват ва баргузор карда шуд.

Иҷлосия вопасин умеди мардуми тоҷик барои ояндаи дурахшони мамлакат буд. Аз ин лиҳоз, ҳама бо як назари нек ба он нигариста, орзуи хотима ёфтани ҷангу ҷидол ва ҳамбастагию ягонагӣ дар кишварро мекарданд.

Рӯзномаи Иҷлосия муҳимтарин масоилро барои ҳалли мушкилоти бавуқуъпайваста дар ҷумҳурӣ фарогир буд. Аз ҷумлаи он масъалаҳо, ки гардиши куллиеро дар ҳаёти кишвар ба миён овард, интихоби Раиси Шурои Олии Тоҷикистон буд, ки аз ҷониби вакилони мардумӣ муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба ҳайси Раиси Шурои Олӣ интихоб карда шуд ва ӯ «тавонист мардуми кишварро дар атрофи як дастархони сиёсӣ муттаҳид намуда, манфиатҳои миллӣ, давлатӣ ва умумии мардуми Тоҷикистонро аз ҳама боло гузорад ва халқи ҳазор сол дар вартаи парешонӣ мондаро соҳибдавлат намуда, миллат ва давлати моро ба ҷаҳониён дар симои як давлати демократӣ, дунявӣ ва ҳуқуқию иҷтимоӣ муаррифӣ намояд»

Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон тарҳи душманони миллатро, ки дар фикри нобудии тоҷикон буданд, ба хубӣ эҳсос намуда, бо талошу заҳматҳои шабонарӯзӣ чандин иқдоми дурандешона пеш гирифт, ки аз ҷумлаи он таъсиси Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон буд. Бо роҳбарӣ ва ибтикороти Сарвари давлат ҳанӯз 18-уми декабри соли 1992 Қарор «Дар бораи таъсиси Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон» ба имзо расид, ки он заминаи асосие барои ташкили Артиши миллӣ дар ҷумҳурӣ гардид.

Ҳамин буд, ки муддати зиёде нагузашта, бо ташаббуси хирадмандонаи Пешвои миллат 23-юми феврали соли 1993 нахустин паради ҳарбии Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон бо иштироки ихтиёриёни «Фронти халқии Тоҷикистон» баргузор карда шуд, ки минбаъд ин сана ҳамасола чун рӯзи ташкили Артиши миллӣ қайд карда мешавад.

Бояд гуфт, ки ташкили Қувваҳои Мусаллаҳи Тоҷикистон дар он лаҳза, амалан кори ниҳоят душвор буд. Зеро кишвар дар ҳолати буҳрони сиёсию иқтисодӣ қарор дошта, буҷаи мамлакат касод шуда буд ва барои ташкили неруҳҳои мусаллаҳ ҳатто сару либос намерасид. Бо пош хӯрдани Иттиҳоди Шуравӣ артиши боқимондаи он ҳам аз хоки кишвар баромаданд ва он ҳама таҷҳизот, техникаҳои ҳарбие, ки мавҷуд буданд, бо ҳар роҳу восита аз ҷумҳурӣ берун бароварда шуданд.

Пешвои миллат хуб медонист ва дарк мекард, ки бидуни таъсиси Қувваҳои Мусаллаҳ баромадан аз ин роҳи ноҳамвори мавҷуда душвор аст. Аз ин лиҳоз, ба ҳамаи ин норасоиҳо ва мушкилот нигоҳ накарда, Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ -Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо азми қавӣ, иродаи устувор, донишу малакаи роҳбарӣ ва аз ҳама муҳим, боварӣ ба фардои дурахшони кишвар ба ташкили неруҳои мусаллаҳи ҷумҳурӣ пардохта, бо иқдомҳои шоиставу наҷибонаи хеш, марҳила ба марҳила Артиши миллиро бо силоҳ, лавозимоту таҷҳизоти ҳарбӣ, сару либос, хӯрока ва ҷойи зист таъмин намуда, ҷавонони содиқ ва фарзандони бо нангу ори ин Меҳанро ба сафи он ҷалб намуданд.

Маҳз ҷасорату мардонагӣ ва дӯст доштани Ватан буд, ки барои дастёбӣ ба сулҳу ваҳдат ҷони хешро сипар карда, қатъи назар аз ҳамаи мушкилот аз ин давраи пуртаҳлука бо сарбаландию саодатмандӣ бароянд.

Дар он рӯзҳои сахту сангин Пешвои миллат пайваста таъкид менамуданд: «Амнияти давлату ҷомеаро таъмин кардан, Модар-Ватанро баробари ҷони худ дӯст доштан, онро далеронаву ҷавонмардона ҳимоя кардан ва содиқ будан ба миллату давлати худ ва муқаддасоти миллӣ, вазифаи ҷонӣ ва қарзи фарзандии ҳар як афсару сарбоз, тамоми хизматчиёни Қувваҳои мусаллаҳ, ҳамаи кормандони мақомоти ҳифзи ҳуқуқи кишвар ва ҳар як фарди бо нангу номуси ҷомеа мебошад».

Маҳз ҳамин таъкидҳои Сарвари давлат буд, ки ҳар як фарди бедордилу худогоҳ ва ватандӯсту меҳанпарасти тоҷик ҳамхуну ҳамтан гардида, ба хотири ҳифзу ҳимояи сарҳадоти давлатӣ ва манфиатҳои давлату миллат ба сафи Қувваҳои Мусаллаҳ пайваста, қарзи фарзандию ватандории хешро адо намуда, таҳти Роҳбарии Пешвои муаззами миллат аз ҷанги хонумонсӯз берун баромаданд.

Воқеан, Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун яке аз рукнҳои муҳимми давлатдорӣ ва сипари боэътимоди давлат таҳти роҳбарии Сарфармондеҳи олии худ, генерали артиш Эмомалӣ Раҳмон рисолати фарзандии хешро ба таври шоён иҷро намуда, Ватани азизамонро ба суйи сулҳу субот, созандагию бунёдкорӣ ва ваҳдату ягонагӣ бурданд.

Дастёбӣ ба сулҳу ваҳдат ва ғанӣ гардидани буҷаи мамлакат имконият фароҳам овард, ки Қувваҳои Мусаллаҳи кишвар бо ҳама намуди техникаву лавозимоти замонавии ҷангӣ таҷҳизонида шуда, ҷузъу томҳои нав ташкил карда шавад ва тамоми зерсохторҳои ҳарбӣ таҷдиду азнавсозӣ гардад.

Ҳамзамон, Ҳукумати мамлакат таҳти роҳбарии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар самти омода намудани кадрҳои соҳибтаххасуси ҳарбӣ, муккамал ва ғанӣ гардонидани донишу малакаи онҳо ҳамкориҳоро бо кишварҳои хориҷ ҷонок намуда, хизматчиёни давлатиро ба мамолики гуногун мефиристанд, ки албатта ин ҳам барои пурқудрат гардидани Артиши миллӣ нақши муассир мебозад.

Ҳамин тариқ, нақши Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар таъсис ва ташаккули Қувваҳҳои Мусаллаҳи ҷумҳурӣ барҷаста мебошад. Зеро ба ҳама мушкилоту монеаҳои ба вуҷуд омада нигоҳ накарда, Пешвои миллат тавонист, ки бо далерию мардонагӣ, матонату ҷасурӣ ва сабру таҳаммулпазирӣ ба ташкили Артиши миллӣ даст ёбад.

Сарвари давлат бо кору пайкори нотакрораш сиёсатмадори беназир будани хешро собит намуд ва ба ҷаҳониён исбот гардонид, ки миллати тоҷик аз насли Курушу Дориюш, Ардашеру Анушервон, Яъқуб ибни Лайсу Исмоили Сомонӣ ва даҳҳо сиёсатмадори камназиру донишмандони бузург ҳастанд, ки бо қудрати ақлу заковат, илму дониш ва тамаддунофарӣ ҷаҳониёнро ба ҳайрат оварда буданд.

Имрӯз Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон ба яке аз пуриқтидортарин нерӯҳо дар минтақа табдил ёфта, тамоми вазифаҳои ба уҳдаи худ доштаро сарбаландона иҷро мекунад. Айни замон он аз Қӯшунҳои хушкигард, Қӯшунҳои ҳарбии ҳавоӣ ва мудофиаи зиддиҳавоӣ, Қӯшунҳои зудамал ва дигар сохтору воҳидҳои гуногун иборат буда, дар пойдории сулҳу ваҳдат, ҳифзи сарҳадот ва таъмини ҳаёти осоишта нақши калон дорад.

Амиршоҳ РАҶАБОВ,

мудири кафедраи таърих ва ҷомеъашиносии

Колллеҷи омӯзгории шаҳри Бохтар

Имрӯз дар Кумита оид ба таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон вохӯрии Раиси Кумита академик Фарҳод Раҳимӣ бо Сафир - Роҳбари Намояндагии Иттиҳоди Аврупо дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Радослав Дарски баргузор гардид.

Дар ҷараёни мулоқот ҷонибҳо масъалаҳои марбут ба рушди низоми таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбӣ, татбиқи лоиҳаҳои муштарак, тақвияти ҳамкориҳои техникӣ ва ҷалби сармоягузорӣ барои такмили заминаи моддиву техникии муассисаҳои таълимиро мавриди баррасӣ қарор доданд.

Зикр гардид, ки ҳамкории Ҷумҳурии Тоҷикистон бо Иттиҳоди Аврупо дар бахши таҳсилоти касбӣ солҳои охир густариш ёфта, як қатор барномаҳои муҳим дар самти баланд бардоштани сифати таҳсилот, мутобиқсозии стандартҳои таълимӣ ба талаботи бозори меҳнат ва рушди малакаҳои касбии ҷавонон амалӣ гардида истодаанд.

Академик Фарҳод Раҳимӣ дар оғози мулоқот таъкид намуд, ки соҳаҳои таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбӣ яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати иҷтимоии Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба шумор меравад.

Таъкид гардид, ки дар шароити муосир рушди иқтисоди миллӣ бидуни омодасозии мутахассисони баландихтисос ва рақобатпазир ғайриимкон аст. Аз ин рӯ, таҷдиди барномаҳои таълимӣ, ҷорӣ намудани технологияҳои муосири омӯзишӣ ва таҳкими ҳамкорӣ бо шарикони рушд аҳамияти стратегӣ дорад.

Ҷонибҳо доир ба татбиқи лоиҳаҳои маблағгузоришаванда аз ҷониби Иттиҳоди Аврупо дар Тоҷикистон ибрози назар карданд. Зикр гардид, ки барномаҳои ҳамкорӣ дар доираи ташаббусҳои минтақавӣ ва миллӣ имконият фароҳам меоранд, то муассисаҳои таҳсилоти касбӣ бо таҷҳизоти муосир таъмин гардида, омӯзгорон аз курсҳои бозомӯзӣ ва такмили ихтисос гузаранд. Дар ин замина, масъалаи рушди таҳсилоти дуалӣ, ки ҳамгироии таълим бо таҷрибаи истеҳсолиро дар бар мегирад, аз мавзуъҳои муҳими мулоқот маҳсуб ёфт.

Радослав Дарски изҳор дошт, ки Иттиҳоди Аврупо ҳамкории худро бо Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бахши маориф ва таҳсилоти касбӣ идома медиҳад ва омода аст барои баланд бардоштани сифати таҳсилоти касбӣ, дастгирии ҷавонон ва тақвияти имкониятҳои шуғли онҳо саҳмгузор бошад. Ӯ таъкид намуд, ки таҳсилоти касбӣ омили асосии рушди устувори иқтисодӣ ва иҷтимоӣ буда, сармоягузорӣ ба ин соҳа сармоягузорӣ ба ояндаи кишвар мебошад.

Дар ҷараёни вохӯрӣ масъалаҳои марбут ба рақамикунонии раванди таълим, таҳияи стандартҳои нави ихтисосҳо мутобиқ ба талаботи бозори меҳнат, инчунин густариши табодули таҷриба байни муассисаҳои таълимии Тоҷикистон ва кишварҳои узви Иттиҳоди Аврупо баррасӣ шуданд. Ҷонибҳо зарурати тақвияти робитаҳо миёни муассисаҳои таълимӣ ва бахши хусусиро таъкид намуда, онро омили муҳими баланд бардоштани сатҳи омодагии касбии хатмкунандагон арзёбӣ карданд.

Дар анҷоми мулоқот ҷонибҳо омодагии худро ҷиҳати идомаи ҳамкории созанда ва татбиқи лоиҳаҳои муштараки нав изҳор намуда, таъкид карданд, ки таҳкими шарикии стратегӣ дар бахши таҳсилоти касбӣ ба рушди захираҳои инсонӣ ва болоравии сатҳи рақобатпазирии иқтисоди миллӣ мусоидат хоҳад кард.

Вохӯрӣ дар фазои дӯстона ва ҳусни тафоҳум баргузор гардида, бо изҳори умедворӣ аз густариши минбаъдаи ҳамкориҳои дуҷониба анҷом ёфт.

23 феврал дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун Рӯзи Қувваҳои Мусаллаҳ таҷлил мегардад. Ин сана ба таъсисёбии Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон рост меояд. 23 феврали соли 1993, дар марҳилаи ҳассоси таърихи навини давлатдорӣ, пояҳои нахустини Артиши миллӣ гузошта шуданд. Ин рӯйдод яке аз муҳимтарин қадамҳо дар роҳи таҳкими истиқлолияти давлатӣ ва ҳифзи якпорчагии кишвар маҳсуб меёбад.

Пас аз ба даст овардани Истиқлолияти давлатӣ дар соли 1991, Тоҷикистон ҳамчун давлати ҷавон ба зарурати ташкили низоми мудофиавии мустақил рӯ ба рӯ гардид. Дар илми сиёсатшиносӣ ва давлатдорӣ Қувваҳои Мусаллаҳ ҳамчун яке аз нишонаҳои асосии соҳибихтиёрӣ эътироф мешаванд. Давлате, ки артиши худро надорад, наметавонад амният ва суботи дохилиро ба таври комил таъмин намояд. Қувваҳои Мусаллаҳ вазифадоранд ҳифзи тамомияти арзӣ, муқовимат ба таҳдидҳои беруна, таъмини амнияти сарҳад ва саҳмгузорӣ дар суботи сиёсиву иҷтимоиро ба зимма гиранд. Аз нигоҳи назарияи амнияти миллӣ, устувории давлат ба се омили асосӣ вобаста аст: амнияти сиёсӣ, амнияти иқтисодӣ ва амнияти ҳарбӣ. Маҳз ҷузъи ҳарбӣ ҳамчун кафили ҳифзи ду омили дигар амал мекунад.

Дар солҳои соҳибистиқлолӣ барои рушди Қувваҳои Мусаллаҳ заминаҳои мустаҳками ҳуқуқӣ фароҳам оварда шуданд. Қабули қонунҳои соҳавӣ, аз ҷумла Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мудофиа», «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хизмати ҳарбӣ» ва дигар санадҳои меъёрӣ, ба ташаккули низоми муназзами мудофиавӣ мусоидат намуданд. Бо талошҳои пайгиронаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, марҳила ба марҳила заминаи моддию техникӣ таҳким ёфта, шароити иҷтимоии хизматчиёни ҳарбӣ беҳтар гардид. Бунёди қисмҳои ҳарбӣ, таъмиру навсозии инфрасохтор ва таъмин бо техникаву таҷҳизоти муосир аз ҷумлаи дастовардҳои муҳим дар ин самт мебошанд.

Ҷаҳони муосир бо таҳдидҳои нави амниятӣ рӯ ба рӯст. Терроризм, экстремизм, ҷинояткории муташаккили фаромиллӣ ва қочоқи маводи мухаддир аз ҷумлаи омилҳое мебошанд, ки суботи минтақаро халалдор месозанд. Ҷумҳурии Тоҷикистон бо дарназардошти мавқеи ҷуғрофӣ ва доштани сарҳади тӯлонӣ масъулияти бузургеро дар таъмини амнияти сарҳадӣ бар дӯш дорад. Дар чунин шароит омодагии баланди касбӣ, интизоми низомӣ ва сатҳи хуби таълимии хизматчиёни ҳарбӣ аҳамияти хосса пайдо мекунад. Артиши миллӣ на танҳо неруи дифоӣ, балки мактаби ҷасорат, ватандӯстӣ ва тарбияи шаҳрвандии ҷавонон мебошад.

Таҳкими иқтидори мудофиавӣ танҳо вазифаи сохторҳои ҳарбӣ нест. Ҷомеаи солим, ҷавонони босавод ва дорои ҳисси баланди худшиносӣ заминаи асосии артиши қавӣ ба шумор мераванд. Аз ин рӯ, муассисаҳои таълимӣ дар тарбияи ҷавонон дар рӯҳияи эҳтиром ба Ватан ва омодагӣ ба ҳифзи он нақши муҳим мебозанд. Махсусан, донишҷӯёни соҳаи тиб дар шароити имрӯза метавонанд дар ҳолатҳои фавқулода, офатҳои табиӣ ва вазъиятҳои изтирорӣ бо донишу малакаи худ ба ҷомеа ва ҳатто ба сохторҳои низомӣ кумак расонанд. Ҳамин гуна ҳамбастагии соҳаҳои гуногун заминаи устувории давлатро таъмин менамояд.

Имрӯз Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон ба неруи муназзам ва боэътимод табдил ёфтаанд. Сарбозону афсарони далер бо ҳисси баланди масъулиятшиносӣ ва садоқат ба Савганди ҳарбӣ хизмат мекунанд. Ҳар як хизматчии ҳарбӣ посдори сулҳу субот ва ҳомии оромии шаҳрвандон мебошад. Таҷлили 23 феврал на танҳо арҷгузорӣ ба хизматчиёни ҳарбӣ, балки гиромидошти арзишҳои истиқлолият, ваҳдати миллӣ ва давлатдории муосири тоҷикон аст.

НАЗАРЗОДА Ҷумахон Шамс,

директори Коллеҷи тиббии шаҳри Кӯлоб

ба номи Раҳмонзода Раҳматулло Азиз

Имрӯз таҳти раёсати Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат, Раиси Шурои амният муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон маҷлиси Шӯрои амнияти кишвар баргузор гардид.

Дар кори маҷлис аъзои доимӣ ва аъзои Шурои амният, роҳбарони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, сохторҳои низомӣ, роҳбарони баъзе вазорату идораҳои ҷумҳуриявӣ ва кормандони Котиботи Шурои амният иштирок намуданд.

Дар маҷлис ҳисоботи роҳбарони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва сохторҳои низомӣ оид ба фаъолияти мақомот ва сохторҳо дар соли 2025 шунида шуд.

Президенти мамлакат бо дарназардошти вазъи мураккаб ва зудтағйирёбандаи ҷаҳон ба роҳбарону масъулин ҷиҳати таъмин намудани амнияти давлат ва ҷомеа, волоияти қонун, мубориза бо ҷинояткорӣ, омодагии доимии Қувваҳои Мусаллаҳ, беҳтар намудани шароити хизмат ва зиндагии ҳайати шахсии ҷузъу томҳои ҳарбӣ ва кормандони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ супоришҳои мушаххас доданд.

Диққати роҳбарони мақомоту сохторҳо ба бартараф намудани камбудиҳои ҷойдошта, алалхусус дар самти содир намудани ҷиноятҳои мансабӣ ва дигар қонунвайронкуниҳо ҷалб карда шуд.

Таъкид гардид, ки ҷиҳати ҳифзи сарҳади давлатӣ, пешгирӣ кардани ҷиноятҳои террористиву экстремистӣ, қочоқ ва муомилоти ғайриқонунии маводи нашъадор, ҷиноятҳои муташаккили фаромиллӣ ва мубориза бар зидди онҳо чораҳои қатъӣ андешида шаванд.

Ҳамчунин, роҳбарони сохторҳои низомӣ вазифадор карда шуданд, ки фаъолияти худро ҷиҳати тарбияи кадрҳо, интихоб ва ҷобаҷогузории дурусти онҳо, омода намудани мутахассисони соҳибкасб дар самти истифодаи таҷҳизоту технологияҳои муосир, рушди саноати мудофиавии кишвар, рақамикунонӣ ва таъмини амнияти киберии давлат, инчунин, баланд бардоштани сатҳи касбият, ватандӯстиву ватанпарастӣ, ҳисси миллӣ ва таҳкими худшиносию худогоҳии хизматчиёни ҳарбӣ ва кормандони мақомоти хифзи ҳуқуқ ба таври ҷиддӣ тақвият бахшанд.

Оид ба масъалаҳои дар ҷаласаи Шурои амният муҳокимашуда қарорҳои дахлдор қабул карда шуданд.

Ҳамватанони азиз!

Ҳамаи шуморо ба муносибати фарорасии моҳи мубораки Рамазон – айёми файзу баракат, хайру саховат, сабру таҳаммул, бахшиши гуноҳҳо ва ҳидояти мардум ба амалҳои неку шоиста самимона табрик мегӯям.

Ба хонадони ҳар яки шумо рӯзгори ободу осуда, саодати зиндагӣ ва дар ҳамаи корҳо ва фазилатҳои инсонӣ муваффақияту комёбӣ орзу менамоям.

Моҳи шарифи Рамазон бо ҳикматҳои худ дар таълимоти дини мубини ислом ҷойгоҳи хосса дорад, зеро Худованд дар ин моҳ сабру таҳаммул, меҳру муҳаббат ва хайру саховатро аз миёни дигар ибодатҳо интихоб кардааст ва ба онҳо мақоми махсус додааст.

Дар хотир бояд дошт, ки ҳикмати рӯзаи моҳи Рамазон танҳо худдорӣ аз хӯрдану ошомидан ва ибодат кардан иборат нест, балки дар ин моҳи муборак покизагии ботину зоҳир, дурӣ ҷустан аз кинаву адоват, ихтиёрдории нафс ва бештар анҷом додани амалҳои шоиста дар ҷомеа ҷойгоҳи хосса дорад.

Парҳезгорӣ, саховатмандӣ ба атрофиён, дасти ниёзмандонро гирифтан, аз рӯйи тавону имкон кумак кардан ба наздикони худ ва анҷом додани дигар амалҳои неку савоб аз ҷумлаи арзишҳое мебошанд, ки дар ин моҳ барои мусулмонон савоби бештар доранд.

Шахсе, ки дар ин моҳи муборак як амали нек ё як кори хайру савобро анҷом медиҳад, монанди касест, ки ҳафтод амали фарзиро дар ғайри ин моҳ анҷом додааст.

Махсусан бояд таъкид намуд, ки дини ислом эҳтиром гузоштан ба мақому манзалати падару модарро аз ҷумлаи арзишҳои баланд дониста, хизмат ба онҳоро аз ҳамаи ибодатҳо боло гузоштааст.

Ба ин маънӣ дар ҳадис омадааст, ки некӣ кардан ба падару модар афзалтар аз намозу рӯза ва ҳаҷҷу умра мебошад.

Яке аз амалҳои хайре, ки савоби бештари анҷом додани он маҳз дар моҳи шарифи Рамазон таъкид шудааст, садақа ба ятимону маъюбон, оилаҳои бесаробону камбизоат ва дигар ниёзмандон ба шумор меравад.

Ҳамчунин, дар хотир бояд дошт, ки тибқи таълимот ва аҳкоми дини мубини ислом ба гирифтани фитри рӯза, дар навбати аввал, ятимону маъюбон ва ниёзмандону оилаҳои камбизоат ҳақдор мебошанд.

Дар ин бобат Паёмбари гиромӣ фармудаанд: «Беҳтарин ва боарзиштарин садақа он аст, ки дар моҳи Рамазон анҷом гирад».

Фаромӯш набояд кард, ки шарти қабули амалҳои хайр анҷом додани онҳо аз рӯйи ихлос буда, дар иҷрои онҳо бояд ҳадди эътидол риоя гардад ва ба исрофкориву зоҳирпарастӣ ва худнамоиву зиёдаравӣ роҳ дода нашавад.

Хусусан, риояи инсоф дар хариду фурӯши молу маҳсулот, худдорӣ кардан аз оростани дастархони серхарҷ ва истеъмоли аз меъёр зиёди хӯроки серғизо дар ин моҳ бисёр муҳим аст, зеро амалҳои зикршуда ба моҳияти ин моҳи муборак умуман созгор нестанд.

Бовар дорам, ки мардуми шарифи Тоҷикистон ин ҳикматҳои моҳи Рамазонро дуруст дарк намуда, бо нияти нек ва қалби пок ба тоату ибодат машғул шуда, фазои сулҳу субот ва ваҳдату ҳамдигарфаҳмиро дар кишвари азизамон боз ҳам мустаҳкам мегардонанд.

Ҳамватанони гиромӣ!

Моҳи мубораки Рамазон ба давраи оғози мавсими киштукори баҳорӣ рост меояд.

Ин аз ҳар яки мо тақозо менамояд, ки ба истифодаи самараноки рӯзҳои баҳорӣ аҳаммияти аввалиндараҷа дода, барои иҷрои саривақтиву босифати корҳои кишоварзӣ кӯшиш намоем.

Бо дарназардошти вазъи мураккаби ҷаҳони имрӯза, ки дар натиҷаи тағйирёбии иқлим, буҳронҳои иқтисодӣ ва дигар омилҳо бисёр кишварҳои дунё ба мушкилоти нарасидани маводи ғизоӣ ва болоравии нархҳо рӯ ба рӯ гардидаанд, масъалаи таъмини амнияти озуқавории кишвар аҳаммияти махсус пайдо кардааст.

Дар чунин шароит истифодаи оқилона ва самараноки ҳар як ваҷаб замин бо мақсади афзоиши ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ, таъмин намудани бозори дохилӣ ва коҳиш додани вобастагӣ аз воридоти маҳсулоти ғизоӣ вазифаи муҳим ва масъулияти имониву инсонии ҳар як сокини кишвар ба ҳисоб меравад.

Яъне ҳамаи мо бояд дар ҳифзи амнияти озуқавории мамлакат тавассути заҳмати софдилона, истифодаи самараноки обу замин, тухмиҳои аълосифат ва рӯёнидани ҳосили фаровон саҳмгузор бошем.

Дар баробари ин, вусъати корҳои кишоварзӣ, фароҳам овардани ҷойҳои кории нав, бунёди боғу токзорҳо ва иҷро кардани амалҳое, ки ба баланд бардоштани сатҳи зиндагии аҳолӣ хизмат мекунанд, дар дини мубини ислом ҳукми садақаи ҷорияро дорад.

Илова бар ин, мо бояд бо дарназардошти вазъияти ҳассоси ҷаҳони муосир ба масъалаи сарфаю сариштакорӣ, роҳ надодан ба зиёдаравӣ ва исрофкориву зоҳирпарастӣ эътибори доимӣ диҳем.

Мо бояд дар фикри аҳли оила, фарзандон ва наздикону пайвандони худ бошем.

Инчунин, таълиму тарбияи фарзандон, соҳиби илму дониш ва касбу ҳунар гардонидани онҳо вазифа ва қарзи ҳар яки мо мебошад.

Зеро омӯзиши илм чароғест, ки дар ҳар давру замон инсонро ба роҳи дуруст ва ояндаи нек роҳнамоӣ мекунад.

Ва аввалин ояте, ки дар Қуръони маҷид нозил шудааст, «иқра», яъне таъкид ба хондан ва аз худ кардани илм мебошад.

Мо бояд ҳамеша дар хотир дошта бошем, ки ташвиқи фарзандон ба илмомӯзӣ ва азхудкунии касбу ҳунар фармудаи аҳкоми дин ва беҳтарин хизмат дар тарбияи насли наврасу ҷавон ба ҳисоб меравад.

Давлат ва Ҳукумати мамлакат дар самти омӯзонидани илму дониш ва касбу ҳунар ба наврасону ҷавонон иқдомоти зиёдеро амалӣ карда истодааст, вале бояд падару модарон низ вазифаи муқаддаси худро дар таълиму тарбия ва босаводу соҳибмаърифат гардонидани фарзандон, яъне ба хотири ояндаи босаодати онҳо иҷро намоянд.

Ҳамватанони азиз!

Ҳоло кишвари мо марҳалаи ташаккул ва такомули давлати миллиро тай карда истодааст.

Қонунияти бунёди давлати миллии муосир тақозо мекунад, ки ҳам арзишҳои исломӣ ва ҳам расму ойинҳо ва суннату анъанаҳои миллӣ бояд дар тақвияти суботу оромӣ ва осоишу саодати мардуми Тоҷикистон қарор дошта бошанд.

Имсолро мо ба ифтихори ҷашни муқаддас ва  бузурги миллӣ – 35-солагии соҳибистиқлолии кишвари маҳбубамон – «Соли вусъат додани корҳои ободониву созандагӣ ва тақвияту таҳкими худшиносиву худогоҳии миллӣ» эълон намудем.

Ин соли пурифтихор барои ҳар як фарди ҷомеа имкониятест, ки бо заҳмату амали созандаи худ дар пешрафти давлат ва шукуфоиву ободии Ватани маҳбубамон саҳм гузорад.

Ба ин васила мо на танҳо ҷашни бузурги соҳибистиқлолиро таҷлил менамоем, балки ояндаи дурахшони кишварро низ барои наслҳои оянда бунёд мекунем.

Дар хотир бояд дошт, ки корҳои ободонӣ, аз ҷумла бунёду азнавсозии роҳу пулҳо, муассисаҳои тиббӣ ва мактабу кӯдакистонҳо ба садақаи ҷория дохил мешаванд ва тибқи таълимоти дини мубини ислом барои анҷомдиҳандаи онҳо савобу самараи зиёдро фароҳам месозанд.

Ҳар як шаҳрванди кишвар метавонад як кори нек анҷом диҳад, як гӯшаи диёрро обод созад ва ҳисси ватандӯстиву ифтихор аз ватандории худро дар амал нишон диҳад.

Бо истифода аз фурсат, мехоҳам миннатдории самимии худро ба мардуми шарифи кишвар, хусусан, соҳибкорону шахсони саховатпеша, ки дар чунин корҳои хайру савоб саҳмгузорӣ карда, ҳазорҳо иншооти истеҳсоливу иҷтимоӣ, аз ҷумла роҳу пулҳо ва муассисаҳои таълимиву тандурустӣ бунёд карда истодаанд, баён намоям.

Моро зарур аст, ки минбаъд низ софдилона заҳмат кашем, фарзандонамонро дар руҳияи ватандӯстиву ватанпарастӣ ва ҳисси баланди миллӣ тарбия намоем ва Тоҷикистонро ҳамчун ватани ободу зебо ба наслҳои оянда мерос гузорем.

Мо бояд ҳамеша муттаҳиду сарҷамъ бошем ва тамоми саъю талоши худро барои ҳифзи сулҳу суботи комили кишварамон, ободии Ватани маҳбубамон, рушди давлати соҳибихтиёрамон ва баланд бардоштани обрӯи он дар арсаи байналмилалӣ равона созем.

Бо умеди ободиву пешрафти боз ҳам бештари Ватани азизамон – Тоҷикистон бори дигар фарорасии моҳи мубораки Рамазонро ба мардуми шарифи кишвар табрик гуфта, ба ҳар фарди миллат дили шоду хонаи обод, бахту иқболи баланд ва сулҳу оромии абадӣ орзу менамоям.

Моҳи шарифи Рамазон муборак бошад, ҳамватанони азиз!

Рӯзатон ба хайр бошад, муҳтарам ҷаноби Раис,

Лутфан, табрикоти самимӣ ва таманниёти неки инҷонибро ба муносибати Соли нави суннатии Чин бо тақвими қамарӣ – Иди бостонии Баҳор бипазиред!

Соли Аспи оташбор рамзи нерӯ, тавоноӣ ва ҳаракат ба пеш мебошад.

Аз самими қалб ба Шумо, пеш аз ҳама, сиҳатмандии бардавом, нерӯи устувор ва комёбиҳои навин дар фаъолияти давлатиатон орзумандам.

Ба мардуми дӯсти Чини бузург сулҳу амонӣ ва пешрафти пойдор мехоҳам.

Ҷумҳурии Мардумии Чин то имрӯз дар соҳаҳои гуногуни ҳаёт ба комёбиҳои беназир ноил гардидааст.

Кишвари Шумо ба туфайли иқдому ташаббусҳои глобалии бунёдкорона пешсафи тамоюлҳои калидии замони мо мебошад.

Мо аз ин дастовардҳои ҳамсояи наздик ва боэътимоди худ хушҳолем.

Он ҳам боиси фараҳмандист, ки муносибатҳои дуҷонибаи Тоҷикистону Чин дар қолаби шарикии ҳамаҷонибаи стратегӣ ҷараёни баланди рушдро касб кардаанд.

Ҳамзамон бо ин, кишварҳои мо дар чорчӯби сохторҳои байналмилаливу минтақавии бисёрҷониба дар ҳамоҳангии зич ҳамкорӣ доранд.

Саҳми шахсии Шуморо дар пешбурди ин равандҳои созанда мутобиқ ба манфиатҳои аслии мардумонамон баланд қадр мекунам.

Дар ин самт ба ҳамкории сермаҳсули минбаъда бо Шумо умед мебандам.

Бовар дорам, ки дар ҷараёни музокироту тамосҳои сатҳи олии дарпешистодаи соли равон робитаҳои байнидавлатии ду кишварро бо муҳтавои нави амалӣ боз ҳам ғанӣ хоҳем гардонид.

Интизори мулоқотҳои нав бо Шумо, дӯсти гиромӣ, ҳастам.

Бори дигар Иди Баҳор ва Соли нав муборак бошад!

******

Инчунин, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Раиси Ҷумҳурии Мардумии Чин муҳтарам Си Ҷинпин ба муносибати оғози Соли нави чинӣ – Иди Баҳор барқияи табрикотӣ ирсол карданд.

Соли 2025 барои ҳайати эҷодии рӯзномаи «Ҷаҳони ҳунар» соли пур аз дастовардҳо ва пешрафтҳои назаррас буд. Дар давоми сол 32 шумораи рӯзнома бо муҳтавои ғанӣ, мақолаҳои илмӣ, таҳлилӣ ва эҷодӣ ба табъ расида, хонандагонро бо матолиби хабарӣ ва таҳлилҳои гуногун фаро гирифтанд. Фаъолияти рӯзнома таҳти дастгирӣ ва таваҷҷуҳи бевоситаи Раиси Кумита академик Фарҳод Раҳимӣ ба роҳ монда шуда, барои тарғиби касбомӯзӣ ва ҳунарҳои миллӣ заминаи устувор фароҳам овард.

Муҳтавои нашрия

Дар ҳар шумораи рӯзнома хонандагон бо мақолаҳои арзишманди таҳлилию эҷодӣ, гузоришҳо аз вазъи соҳа ва мусоҳибаҳо бо ҳунармандони варзида ошно шуданд. Рӯйдодҳои муҳими соҳаи таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбӣ, фаъолиятҳои муассисаҳои таълимӣ, хонандагону донишҷӯён ва кормандону устодон пайваста нашр шуданд. Ҳамчунин, дар ин давра рӯзнома рубрикаҳои гуногун дошт, ки дар онҳо масъалаҳои гуногуни таҳсилот, тарбия, омӯзиш, рақамикунонӣ ва касбомӯзӣ баррасӣ шуданд.

Ҳузур дар муҳити фарҳангӣ

Аҳли эҷоди рӯзнома дар ҳамоишу озмунҳои мухталифи ҷумҳуриявӣ фаъолона иштирок намуда, рӯйдодҳои муҳимро тариқи гузориш ва мақолаҳои таҳлилӣ ба хонандагон расониданд. Аз ҷумла, бозтоби озмунҳои ҷумҳуриявӣ ва маҳфилҳои зеҳнӣ аз самтҳои муҳимми фаъолияти рӯзнома буданд.

Фаъолият дар фазои маҷозӣ

Дар соли 2025 рӯзнома фаъолияти худро дар фазои маҷозӣ низ густариш дод. Саҳифаҳои расмии Кумита дар шабакаҳои иҷтимоӣ, ки аз ҷониби ҳайати эҷодии рӯзнома пеш бурда мешаванд, боз ҳам бештар фаъол шуданд ва бо нашри видеороликҳо, гузоришҳои визуалӣ ва маводи ҷолиб ҳадафҳои таблиғи касбомӯзиро амалӣ гардиданд. Наворҳои бахшида ба ҷашнҳои давлатӣ ва рӯйдодҳои фарҳангӣ мавриди истиқболи гарми хонандагон қарор гирифтанд.

Дастовардҳои соли 2025

Соли гузашта рӯзномаи «Ҷаҳони ҳунар» ва ҳайати эҷодии аз ҷониби Иттифоқи журналистони Тоҷикистон ва роҳбарияти Кумита бо Сипосномаву Ифтихорнома қадрдонӣ гардиданд. Ҳамчунин, дастовардҳои эҷодӣ ва таҳлилӣ нишонаи эътибори рӯзнома дар байни аҳли фарҳанг ва маориф гардид.

Ба соли 2026 бо ҳадафҳои нав

Аҳли эҷоди рӯзнома соли 2026-ро бо ҳисси масъулият ва азми қавӣ оғоз намуда, ният доранд фаъолияти таҳлилӣ ва эҷодии худро боз ҳам бештар тақвият бахшанд. Рӯзнома омода аст хонандагонро бо матолиби ҷолиб, омӯзанда ва фарҳангӣ таъмин намояд ва ҳамкории васеъ бо ҷомеаи эҷодӣ ва хонандагони худро идома диҳад.

Бо эҳтиром,

аҳли эҷоди рӯзномаи «Ҷаҳони ҳунар»